Het economisch belang van palmolie op wereldschaal en de milieu-effecten van de ontginning van Afrikaanse palmolie

Ateur : Daniel Alejo (intal)

Palmolie heeft de status van meest geconsumeerde en meest verhandelde plantaardige olie bereikt en is goed voor 40% van de wereldwijde consumptie en 60% van de wereldwijde markt voor plantaardige olie (WWF, 2020). Het belang van palmolie ligt niet alleen in de veelzijdigheid ervan, omdat het in talloze producten voorkomt, maar ook in de hoge productiviteit per hectare. De gemiddelde productiviteit van een hectare palmolie is 3,8 ton, die van zonnebloemolie daalt tot 0,42 en die van soja tot 0,36 (Tank).

De problemen met de Afrikaanse palm hebben niet zozeer te maken met de plant zelf, maar houden verband met monocultuur, ontbossing en sociale conflicten die worden veroorzaakt door de manier waarop palmolie wordt geproduceerd en op de markt gebracht.

De bevolkingsgroei, de economische ontwikkeling van grote landen als China en India en de voortdurende toename van de consumptie in Noord-Amerika en Europa zorgen ervoor dat de vraag naar palmolie alsmaar blijft groeien. Het wereldwijde verbruik zal naar verwachting dan ook toenemen van 76 miljoen ton in 2019 tot 266 tot 447 miljoen ton in 2050 (USDA, 2019).

De grootste producenten van palmolie zijn Indonesië en Maleisië, met bijna 90% van de wereldproductie. Thailand en Nigeria staan respectievelijk op de derde en vijfde plaats in de wereld, terwijl Colombia op de vierde plaats staat in de wereld. In Latijns-Amerika staat Colombia op kop wat betreft de productie van palmolie, gevolgd door Guatemala, Ecuador, Honduras en Brazilië.

Source: Palm oil analytics, market report.

Maleisië en Indonesië zijn de grootste exporteurs van palmolie, terwijl de belangrijkste importeurs India, China, Pakistan, Nederland en Spanje zijn. Het Europese continent als geheel is goed voor bijna 25 procent van de wereldwijde import van palmolie.

Source : Transport and environment 2019

In Europa werd in 2019 zomaar even 65% van de geïmporteerde palmolie gebruikt als energiebron. Hiervan werd 53% gebruikt als biodiesel voor transport en 12% voor het opwekken van elektriciteit. In 2018 steeg het gebruik van palmolie als biodiesel met 3%, tot een recordhoogte in 2019, terwijl de consumptie van palmolie in dierlijke en menselijke voeding met 11% daalde (Transport and environment, 2019).

De vraag naar agrobrandstoffen wordt grotendeels gestuurd door Noord-Amerikaanse en Europese landen. In de Europese Unie is van 2003 tot 2012 een reeks richtlijnen aangenomen die het gebruik van agrobrandstoffen in de vervoerssector op minimaal 10 procent vastleggen.

In 2015 heeft de ecologische druk het idee tot een maximum van 7% opgedreven, waarbij voorrang wordt gegeven aan andere soorten brandstof, maar het percentage blijft volgens activisten te hoog. De EU heeft onlangs echter biodiesel uit palmolie als niet-duurzaam beschouwd, en EU-subsidies of -steun verminderd. Sinds 2008 heeft de toename van het gebruik ervan echter wel bijgedragen tot ontbossing, de vernietiging van ecosystemen en de toename van de uitstoot van vervuilende gassen. De EU-maatregel voorziet echter wel in de mogelijkheid tot bepaalde afwijkingen om op die manier de producerende landen te paaien, zo is er nu de mogelijkheid om wel de ‘groene doelstelling’ voor palmolie in te roepen voor kleine landbouwbedrijven van 2 tot 5 hectare. De EU hoopt echter dat palmolie tegen 2030 geleidelijk aan als biobrandstof wordt afgeschaft (Euractive, 2019).

Source : Copenhagen Economics.

Effecten van de ontginning van ondermeer Afrikaanse palmolie op het milieu

– Grootschalige omschakeling van tropisch woud naar Afrikaanse palmmonocultuur: Deze activiteit vormt een risico voor tropische wouden over de hele wereld. In landen als Indonesië en Maleisië, die bijna 90% van de palmolie in de wereld produceren, is er een direct verband tussen de uitbreiding van nieuwe plantages en ontbossing. Vooral in Indonesië worden enorme stukken regenwoud gekapt om er oliepalmen te verbouwen. Volgens schattingen van de Indonesische regering is tussen 1990 en 2015 ongeveer 24 miljoen hectare tropisch bos ontbost, voornamelijk door olie- en papierbedrijven, een gebied ter grootte van het Verenigd Koninkrijk (Greenpeace, 2019).

– Veenwouddegradatie: De vernietiging van dit type ecosysteem is des te ernstiger omdat het vijftig keer meer koolstof opslaat dan andere tropische bossen en veenwouddegradatie zich in recordtijd blijft uitbreiden (WWF, 2020).

– Verlies van biodiversiteit: De voortdurende en ongebreidelde uitbreiding van de Afrikaanse palmmonocultuur heeft geleid tot het verlies van natuurlijke habitats en is een van de belangrijkste oorzaken van het verlies aan biodiversiteit, waardoor het voortbestaan van endemische soorten zoals orang-oetans, olifanten en Sumatraanse tijgers in gevaar komt (WWF, 2020).

Déboisement sur l'île de Bornéo en Indonésie/Malaisie
Déboisement sur l’île de Bornéo en Indonésie/Malaisie Source : UNEP/GRID-Arendal Maps and Graphics Library

– Luchtvervuiling: De verbranding van tropische bossen en oliepalmplantages veroorzaakt rook en kooldioxide die de lucht vervuilen en bijdragen aan de opwarming van de aarde, wat ook gezondheidsproblemen veroorzaakt in steden in de buurt van verbrande grond (WWF 2020).

– Water- en bodemverontreiniging: De productie van palmolie in een breekinstallatie genereert 2,5 ton afvalwater per ton geproduceerde palmolie. Dit afval wordt rechtstreeks in zijrivieren van zoet water geloosd, waardoor een probleem van zoetwatervervuiling ontstaat dat gevolgen heeft voor de bevolking en de daaruit voortvloeiende biodiversiteit. Palmplantages in Afrika hebben minder pesticiden en meststoffen nodig dan andere plantaardige olieplantages, maar het ongedifferentieerde gebruik van chemicaliën kan het bodemoppervlak en het grondwater vervuilen (WWF, 2020).

– Bodemerosie: Erosie treedt op wanneer tropisch bos is vervangen door plantages in gebieden die niet geschikt zijn voor de teelt. Geërodeerde gebieden vereisen een verhoogd gebruik van meststoffen en andere chemicaliën die het milieu aantasten (WNF, 2020).

– Klimaatverandering: De conversie van tropisch bos en veenwoud ondermijnt het vermogen van ecosystemen om koolstofdioxide te absorberen en op te slaan. Bovendien stoot de verbranding van deze bossen een enorme hoeveelheid koolstofdioxide uit in de atmosfeer (WWF, 2020). Indonesië is momenteel de derde grootste CO2-uitstoter door de constante verbranding van bossen voor de omschakeling naar Afrikaanse monocultuur. Het verbranden van bossen voor de productie van agrobrandstoffen genereert bijna drie keer meer uitstoot dan het gebruik van conventionele diesel (Transport en Milieu, 2018).

– Sociale conflicten: De uitbreiding van de monocultuur is over het algemeen gebaseerd op arbeidsuitbuiting, schending van de rechten van inheemse en lokale gemeenschappen, discriminatie van kleine producenten, gedwongen verplaatsing, misbruik van gemeenschappen, criminalisering en geweld, verlies van gebieden die anders gebruikt zouden worden voor voedselproductie en het verlenen van lokale diensten.

Het economisch belang van palmolie op wereldschaal en de milieu-effecten van de ontginning van Afrikaanse palmolie
Schuiven naar boven