Welkom iedereen, ik ben Ansje Vanbeselaere, voorzitter van Intal en actief in ons platform Stop Militarisering. Samen met transform! Europe & Rosa Luxemburg Stichting hebben wij deze dag georganiseerd. Ik zal jullie vandaag door onze openingssessie leiden.
Ik begon m’n introductie ongeveer 3 weken geleden te schrijven. Ik heb ‘m bijna dagelijks moeten aanpassen. Want de oorlog en militarisering die staat niet stil. Vandaag is er oorlog aan alle vier de uithoeken van de wereld, en vandaag wil ik toch even stilstaan bij de oorlog in Iran: een illegale oorlog, in strijd met het internationaal recht. Onze Europese leiders steunen Trump in zijn illegale oorlog, zoals de Duitse bondskanselier Metz of zoals George-Louis Bouchez die zei dat dit ‘onze oorlog’ was. Shame on them.
Deze openingssessie draagt de titel “Wie vrede wil, bereidt vrede voor”. We hebben deze titel niet toevallig gekozen. Ze is een directe reactie op De Strategische Visie van Defensie. Dat document werd in juni vorig jaar gepubliceerd door minister van Defensie Theo Francken en droeg oorspronkelijk de titel: “Wie vrede wil, bereidt oorlog voor”. Zeker een aanrader om eens door te bladeren, alsook de National Security Strategy van Trump die praktisch een stappenplan is van wat er in de wereld gebeurt.
Maar terug naar Francken: Alles wat in dat strategisch document van Defensie te lezen valt, bevestigt deze logica van oorlog voorbereiden: er wordt fors geïnvesteerd in allerhande offensieve wapens: F-35’s, pantservoertuigen, fregatten. We maken ons klaar voor de oorlog – maar wat ze niet zeggen is dat we dit niet doen omdat ze vrede willen. Ze doen dit om toekomstige oorlogen voor te bereiden.
Het onderliggende doel is om het idee van militarisering in ieders geest te verankeren. De boodschap in het document is dat ‘vrede’ niet langer bestaat, en dat we ons in een staat van permanente en hybride oorlog bevinden. Iedereen wordt geacht als één blok achter Defensie te staan, en er lijkt geen ruimte meer te zijn voor andere ideeën. Kritiek op de NAVO of op onze bondgenoten wordt niet verwelkomd. Dit is de wereld die momenteel om ons heen wordt gebouwd.
Ursula von der Leyen bracht een gelijkaardige boodschap vorige maandag in haar toespraak aan de diplomaten van de Europese Unie: “Europe must be able to project power – to deter, to counter and to increase our influence.” Project power is de nieuwe manier om te zeggen: oorlog voeren.
In de lente van vorig jaar hoorden we over die eerste grote stappen richting militarisering in het paasakkoord van de regering. Toen was er sprake van een verhoging van de militaire budgetten naar 2%. Enkele maanden later was er de NAVO-top waarin Trump met het toen absurde voorstel kwam om de militaire budgetten te verhogen naar 5% van het Bruto Binnenlands Product. Ja, onze regering noemde het eerst nog absurd & idioot, maar ze hebben er zich niet tegen verzet.
In die context lanceerden we vorig jaar in de lente het platform ‘Stop Militarisering’. Het is een breed platform met meer dan 50 organisaties die tekenden, van vakbonden tot middenveld- en klimaatorganisaties. Wij stellen dat een verdere militarisering van zowel de budgetten als de geesten ons niet zal brengen naar de wereld die wij willen. Wij vragen: ten eerste, een veilige samenleving: dat betekent geen verhoging van de militaire uitgaven; ten tweede, diplomatie, de-escalatie en wederzijdse veiligheidsgaranties; ten derde, kernwapens weg uit België; en ten vierde, een veiligheidscultuur, geen militaristische cultuur.
We zijn dit platform gestart omdat de uitdagingen enorm zijn: voor werknemers, voor de jeugd, voor de gewone mensen. Wij hebben nood aan een brede beweging tegen oorlog & militarisering. En daarom organiseren we deze dag als een begin.
En opnieuw is het geen toeval dat we vandaag hier samenkomen. Aan de andere kant van Brussel vindt vandaag de eerste editie van Bedex plaats, een oorlogsbeurs, een wapententoonstelling. En eergisteren, toen we met meer dan 100.000 mensen op straat kwamen tegen de besparingen op onze pensioenen, stonden de drie musketiers van de militarisering – Mark Rutte, Theo Francken en Bart De Wever – op het hoofdpodium van dat evenement. Want de minister van Defensie wil Brussel op de kaart zetten als Cannes, maar dan voor militarisering. Zij houden een oorlogsbeurs, wij een vredesbeurs. Vandaag is dus een dag om te praten over wat ons bindt, maar ook over de moeilijkere onderwerpen die onze ontmoetingen en samenwerking soms ingewikkeld maken. We willen jullie argumenten geven om het gesprek aan te gaan met de mensen om jullie heen. Alleen samen kunnen we weerstand bieden aan die militarisering.
De afgelopen maanden, weken, dagen is er enorm veel gebeurd. De militarisering versnelt. Duitsland is een angstaanjagend voorbeeld van wat ons de komende twee jaar te wachten staat: kanselier Mertz heeft verklaard dat Duitsland met zijn grootschalig militair investeringsplan de grootste militaire macht van Europa wil worden. Een Belgische generaal kondigt al aan dat een vorm van verplichte militaire dienst snel terugkeert. En deze golf van militarisering leidt tot een beperking van de burgerrechten. Subsidies aan universiteiten worden heroriënteerd naar militair onderzoek. Kritische stemmen zijn niet welkom. Elke avond zie je een generaal op televisie. Op scholen kunnen leerlingen nu de richting Defensie & Veiligheid volgen. Alle geneeskundestudenten zullen oorlogsgeneeskunde moeten leren. Het strafwetboek is aangepast om de inzet van militairen op straat mogelijk te maken, en subsidies voor vredesorganisaties worden onterecht geschrapt.
Uit de strategische nota van Francken en diverse interviews blijkt dat de voorbereiding op oorlog niet in de eerste plaats gericht is op het het hoofd bieden aan een territoriale dreiging. Het is gericht op het behouden en uitbreiden van onze invloed, in oorlogen om invloed en grondstoffen. De Wever zei het in zijn toespraak op Bedex: België moet, door militarisering, geopolitiek relevant blijven. Duidelijker kan Francken niet zijn: hij wil de inspanningen opvoeren om grondstoffen in Congo veilig te stellen, en hij is te vinden voor een nieuwe ‘Scramble for Africa’. Ziedaar waarom ze zich voorbereiden op oorlog, en niet op vrede.
Het is voor deze oorlogen in andere landen dat de militaire investeringen de komende jaren met 34 miljard worden verhoogd. Terwijl overal elders miljarden worden bespaard: in de gezondheidszorg, de pensioenen, het onderwijs. Een concreet voorbeeld: het plan Warme Winter zorgde ervoor dat daklozen ’s winters niet op straat hoefden te slapen; de federale regering heeft dat budget geschrapt. Het bedrag dat zo in Brussel wordt bespaard, is slechts een zesde van de prijs van één enkel F-35 pilotenhelm. Dat is de keuze die de Arizona-regering maakt.
Ook wij staan voor een keuze – een cruciale keuze voor ons leven en voor de toekomst. Je voelt de wereld om je heen veranderen. Dat gevoel dat er elke week een nieuwsfeit is dat de wereld op zijn kop zet. Palestina, Congo, Soedan, Oekraïne, Venezuela, Syrië, Cuba, Libanon, Iran. De belangen zijn enorm. De manier waarop we ons nu voorbereiden, hoe we hier samenkomen en hoe we onszelf versterken, zal de toekomst van de vredesbeweging in België bepalen.
Velen hier zijn het oneens met Theo Franckens transatlantische keuze: hij wil ongebreideld militariseren in functie van de VS, binnen de context van de NAVO, braaf hun wapens blijven kopen, en hen volgen in hun militaire agressie zoals bijvoorbeeld tegen Iran. Maar we horen ook alternatieven aan die transatlantische keuze: een Europese keuze. Sommigen pleiten voor een Europa dat zich afzet tegen de VS maar zichzelf zwaar bewapent.
Ursula Von Der Leyen zei het heel fier voorbije maandag: “We have done more on defence in the last year than in decades before. We have started a surge in defence spending – up to 800 billion EUR until 2030.” Met die 800 miljard refereert ze naar het plan ‘Rearm Europe’ of ‘Readiness 2030’ als nieuwe naam – dat is het plan om zwaar te investeren in militarisering voor strategische autonomie. Heel haar toespraak is een ode om van Europa een imperium te maken, dat de wereld verovert. Een zogezegd onafhankelijk bewapend Europa is voor ons een Europese kopie van de huidige VS van Trump, een oorlogsrijk.
Zolang we vasthouden aan militarisering, dienen we dezelfde logica. Of die wapens nu Made in USA of Made in Europe zijn, ze zullen altijd ingezet worden om invloedssferen af te dwingen en grondstoffenoorlogen te voeren in het Globale Zuiden. We creëren zo enkel een Europa dat mee blijft draaien in de oorlogsmachine.
Wij hebben nood aan een ander Europa, die de noden van de mensen dient en niet die van de oorlogsprofiteurs: Wij willen meewerken met de landen van het Globale Zuiden, als een faire partner, niet als rovers van hun rijkdommen. Wij willen collectieve veiligheid. Veiligheid die betekent dat je rechten hebt, dat je eten en een huis hebt, en een toekomst voor onze kinderen die niet uitsluitend in het leger ligt.
Wij willen aan vrede bouwen. De voorwaarden daarvoor zijn duidelijk: collectieve zekerheid, inclusie in plaats van exclusie, samenwerking met het Globale Zuiden, en diplomatie.
Daarom zijn we hier. Daarom bouwen we aan vrede. Dankjewel