{"id":4587,"date":"2023-07-25T11:41:40","date_gmt":"2023-07-25T09:41:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.intal.be\/?p=4587"},"modified":"2023-07-25T11:41:40","modified_gmt":"2023-07-25T09:41:40","slug":"new-cold-war","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.intal.be\/nl\/new-cold-war\/","title":{"rendered":"New Cold War"},"content":{"rendered":"

De VS zijn sinds enkele jaren een nieuwe Koude Oorlog begonnen. Op een moment dat de wereld meer dan ooit nood heeft aan eenheid en samenwerking, bijv. om de klimaatproblematiek op te lossen, haalt de VS haar Koude Oorlogstactieken van onder het stof. De grote vijand is ditmaal niet Rusland (al is die momenteel uiteraard ook <\/span>een<\/span><\/i> grote vijand), maar China, dat met haar economie en technologie de hegemonie van de VS bedreigt en om die reden moet vallen of zich moet neerleggen bij VS-heerschappij.\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

De unipolaire wereld vanaf 1991<\/span><\/i><\/p>\n

Met de val van de Sovjet-Unie in 1991 viel toen de enige tegenpool van de VS weg. De VS maakte zich op voor een unipolaire wereld waarin zij meer dan ooit overal kon tussenkomen als iets haar niet aanstond. Met haar economische en militaire overmacht was niemand in staat enig tegengewicht te bieden. De Amerikaanse elite was echter op haar hoede, want een nieuwe tegenpool zou zich in de toekomst kunnen ontwikkelen. De VS legde zichzelf in de jaren 1990 dan ook een doel op: het moest voorkomen dat een nieuwe macht opstond. Bovendien moest het zorgen dat geen enkele van de bestaande machten die zich aan de VS onderwierpen \u2013 zoals Frankrijk, Duitsland of Japan \u2013 zich tegen de VS zou verzetten.\u00a0<\/span><\/p>\n

Gedurende jaren kende de VS dan ook nauwelijks tegenstand. Het schiep de wereld naar haar hand en kwam militair tussen waar het wou, bijvoorbeeld in Irak, Joegoslavi\u00eb, Afghanistan, Syri\u00eb en Libi\u00eb. Regimes die de VS niet aanstonden werden met ondersteunde coup d\u2019\u00e9tats omvergeworpen: de lijst van door de VS ondersteunde coup d\u2019\u00e9tats in het Zuiden was al lang voor 1991, maar werd daarna enkel nog veel langer. De weinige kleine landen die zich verzetten tegen het Amerikaanse imperialisme en overeind bleven, zoals Cuba, Venezuela of Noord-Korea, stonden ge\u00efsoleerd en kregen te maken met zware sancties of de dreiging van een Amerikaanse invasie.\u00a0<\/span><\/p>\n

De opkomst van een multipolaire wereld<\/span><\/i><\/p>\n

Sinds eind jaren 2000 is de wereld echter langzaam aan het veranderen. China is in de 21e eeuw snel aan het (her)opkomen en werd in 2011 de tweede grootste economie ter wereld, terwijl Rusland de rug had gerecht na de dramatische jaren 1990. Bovendien kenden naast China nog enkele grote landen in het Zuiden, zoals India of Brazili\u00eb, een snelle groei. Rusland en China begonnen rond deze tijd voor het eerst voor een multipolaire wereld te pleiten; m.a.w. voor een wereld die niet meer volledig gedomineerd wordt door de VS en waarin plaats is voor meerdere grootmachten naast elkaar. Rond dezelfde periode, in 2009, richtten Rusland en China, samen met India en Brazili\u00eb, ook BRIC (later BRICS na toetreden van Zuid-Afrika) op; wat aantoonde dat de wereld aan het veranderen was.\u00a0<\/span><\/p>\n

Een herschikking van het machtsevenwicht rond de BRICS is aan de gang, met een lange lijst van landen die willen toetreden. De BRICS-landen en de landen die ernaar streven zich bij hen aan te sluiten (BRICS+) willen zich ook bevrijden van een uitsluitend door de VS gecontroleerd systeem door gebruik te maken van alternatieve valuta\u2019s voor de dollar en alternatieve commerci\u00eble en financi\u00eble netwerken voor betalingen in plaats van de door het Westen gecontroleerde Swift en Amerikaanse clearinginstellingen.<\/span><\/p>\n

Naarmate de VS zijn economische hegemonie verliest, wordt ook de hegemonie van de dollar op de proef gesteld. Het vermogen van de Verenigde Staten om willekeurig unilaterale sancties op te leggen aan landen die zich verzetten tegen hun beleid is bezig de VS op een zijspoor te zetten.<\/span><\/p>\n

De opkomst van China<\/span><\/i><\/p>\n

Die verandering was en is een doorn in het oog van de Amerikaanse elite, want de nieuwe wereldorde bedreigt de Amerikaanse hegemonie en haar imperialisme. Daarbij draait het voor de Amerikanen uiteraard vooral om China. De andere grote opkomende landen, zoals India, Brazili\u00eb en Rusland, groeien wel maar zijn op economisch vlak niet de minste bedreiging voor de VS \u2013 China is dat wel. Met een jaarlijkse groei van ongeveer 10% tussen 1978 en 2014 \u2013 nooit eerder groeide een land gedurende zo een lange periode zo snel \u2013 werd China in 2011 de tweede grootste economie ter wereld, en stak daarmee Japan voorbij. De vrees van de Amerikaanse elite in de jaren 1990, namelijk dat een nieuwe grootmacht zou opstaan die de hegemonie van de VS zou kunnen ondermijnen, werd op die manier waarheid. Zoals de VS zich in de jaren 1990 vooropstelde, moest het de opkomst van zo\u2019n grootmacht voorkomen. Niet toevallig begon vanaf datzelfde jaar 2011 \u2013 onder president Obama \u2013 de Amerikaanse <\/span>pivot to Asia<\/span><\/i> en ging de VS zich op Azi\u00eb en dan vooral China focussen, met als doel de opmars van China te stuitten. Niet de vrees dat landen China zullen volgen, maar wel de vrees dat landen niet meer de VS zullen gehoorzamen, maakt China tot een vijand voor de VS.\u00a0<\/span><\/p>\n

De opkomst van China biedt landen, vooral in het Zuiden, een alternatief. Landen in geldnood moesten voordien aankloppen bij door de VS gedomineerde organisaties als het IMF of de Wereldbank. De landen in geldnood konden dan niet anders dan de neoliberale eisen van voornamelijk het IMF te accepteren, zelfs als ze dat niet wilden. Die neoliberale eisen (massale privatisatie van staatsbedrijven en grondstoffen, weinig tot geen regularisatie van de markt, lage belastingen voor bedrijven) laten het Amerikaans en bij uitbreiding Westers imperialisme op de best mogelijke manier toe om de lokale grondstoffen en arbeidskrachten uit te buiten, hoewel de lokale bevolking daar op geen enkel moment zelf voor gekozen heeft. Met de Aziatische Infrastructuurinvesteringsbank (AIIB) richtte China in 2016 een alternatief op. 57 landen werden bij oprichten van het AIIB meteen lid; vandaag telt de bank 106 leden. Zelfs de Westerse bondgenoten van de VS werden \u2013 tegen de wil van de VS \u2013 lid van de AIIB. Een ander belangrijk project van China is het <\/span>Belt and Road Initiative (BRI)<\/span><\/i>, gestart in 2013, waarmee China infrastructuurprojecten aan gaat in landen, voornamelijk in het Zuiden. Begin dit jaar, minder dan 10 jaar na de oprichting van BRI, hadden al 150 landen deelgenomen. Volgens Brits onderzoek uit 2019 zou het BRI tegen 2040 het mondiale BBP met 7 biljoen (dus 7000 miljard) dollar per jaar verhogen.\u00a0<\/span><\/p>\n

Met initiatieven als het BRI en de AIIB maakt China landen in het Zuiden minder afhankelijk van de VS. Dat verkleint uiteraard de Amerikaanse macht over deze landen en ondermijnt zo de Amerikaanse hegemonie.\u00a0<\/span><\/p>\n

China in Afrika<\/span><\/i><\/p>\n

Laat ons eens kijken naar welke impact dat heeft in bijvoorbeeld Afrika.\u00a0<\/span><\/p>\n

In 2000 was de totale handel tussen China en Afrikaanse landen goed voor 10 miljard dollar, in 2019 was die handel al goed voor 220 miljard dollar. Op korte tijd veranderde China zo voor Afrika van een kleine handelspartner in de meest belangrijke.\u00a0<\/span><\/p>\n

Sinds 2010 gaat China in Afrika tal van infrastructuurprojecten aan: het legt er treinsporen aan; bouwt waterkrachtcentrales, haven en luchthavens; moderniseert de Afrikaanse transportinfrastructuur; bouwt scholen en ziekenhuizen; legt er wegen aan; etc. In 2017 alleen legden Chinese bedrijven in Afrika 6200 km aan spoorwegen en 5000 km aan autowegen aan in Afrika. In 2015 zorgde het mee voor het eerste metrosysteem in Sub-Sahara Afrika, in Addis Abeba, de Ethiopische hoofdstad.\u00a0<\/span><\/p>\n

Door al die infrastructuurwerken en die bijbehorende leningen wordt China door het Westen (niet door Afrika zelf) regelmatig beschuldigd van \u2018imperialisme\u2019 en dan vooral van <\/span>debt trap diplomacy<\/span><\/i>. Het zou bewust te zwaren leningen geven aan Afrikaanse landen, wetende dat ze die niet gaan kunnen terugbetalen, waarop China concessies kan afdwingen van deze landen om haar macht erover te vergroten. De theorie is al meermaals ontkracht. Volgens <\/span>The Guardian<\/span><\/i> in 2018 gingen 40% van de leningen van China aan Afrikaanse landen naar energieprojecten, terwijl 30% naar transportinfrastructuur ging; de onderzochte leningen hadden bovendien een lage interest rate en een lange terugbetalingstermijn. Ander recent onderzoek toont gelijkaardige vaststellingen aan, namelijk dat de leningen van Chinese staatsbanken aan Afrikaanse landen een langere terugbetalingstermijn en een lagere rentevoet hebben, naast minder voorwaarden, dan die van Westerse banken. Volgens hetzelfde onderzoek hebben Afrikaanse landen driemaal meer schulden bij Westerse banken dan bij Chinese.<\/span><\/p>\n

Door infrastructuurwerken aan te gaan in Afrika, helpt China met de ontwikkeling van Afrika, in plaats van de onderontwikkeling van Afrika te stimuleren, zoals het Europese kolonialisme deed, door de Afrikaanse kolonies te gebruiken om ruwe grondstoffen te exporteren om ze verrvolgens afgewerkte Europese producten te laten importeren.\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Uiteraard komen de Chinese investeringen niet uit altru\u00efsme, maar uit eigenbelang. China is een land met 17% van de wereldbevolking maar relatief weinig grondstoffen. Afrika, daarentegen, heeft veel grondstoffen. Dat maakt Afrika voor China aantrekkelijk. Aldus de Zambiaanse econome Dambisa Moyo: \u201c[D]e motivatie voor de gastlanden is niet moeilijk te begrijpen: ze hebben infrastructuur nodig en ze moeten projecten financieren die economische groei kunnen stimuleren. […] Dit is het geniale van de China-strategie: elk land krijgt wat het wil. […] China krijgt natuurlijk toegang tot grondstoffen, maar gastlanden krijgen de leningen om infrastructuurprojecten te financieren […] en ze krijgen investeringen die voor de broodnodige creatie van jobs kunnen zorgen.\u201d China, alsook Afrikaanse landen, zien het dus als een win-win waarvan ze allebei beter worden. Bovendien heeft China niet de koloniale mentaliteit van de Westerse landen; het legt de Afrikaanse landen namelijk niet op wat ze op intern vlak moeten doen.<\/span><\/p>\n

Zelfs al China investeert in Afrika uit eigenbelang, zorgt het voor Afrika voor een welgekomen alternatief.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

China in Latijns-Amerika<\/span><\/i><\/p>\n

Wat is de rol van China in Latijns-Amerika?\u00a0<\/span><\/p>\n

Sinds de Monroe Doctrine uit 1823 ziet de VS Latijns-Amerika als haar achtertuin en invloedssfeer waarin geen andere landen zich mogen begeven. Al 200 jaar proberen de volkeren uit Latijns-Amerika zich los te weken van het Amerikaanse imperialisme; soms met succes, al volgde op dat succes vaak een Amerikaanse reactie met een invasie of coup.\u00a0<\/span><\/p>\n

Vooral sinds de 21e eeuw is de rol van de VS in Latijns-Amerika echter aan het afzwakken. Opnieuw speelt China daar een belangrijke rol in. In 2001 was de handel tussen Latijns-Amerikaanse en Cara\u00efbische landen goed voor zo\u2019n 15 miljard dollar. In 2012, iets meer dan tien jaar later, was dat cijfer meer dan vervijftienvoudigd: diezelfde handel bedroeg nu al 261 miljard dollar. Nog eens negen jaar later, in 2021, was het cijfer verder gestegen tot meer dan 450 miljard dollar. China is zo de belangrijkste handelspartner van onder meer Argentini\u00eb, Brazili\u00eb, Chili en Uruguay. In 2021 handelde zelfs heel Latijns-Amerika exclusief Mexico meer met China dan met de VS.\u00a0<\/span><\/p>\n

De VS ziet het natuurlijk niet graag gebeuren, want het ondermijnt de hegemonie die de VS al 200 jaar over Latijns-Amerika heeft. Een maand nadat begin 2018 CELAC (Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Cara\u00efbische Staten) samenzat met China, reisde Trump\u2019s minister van Buitenlandse Zaken Tillerson door Latijns-Amerika om te waarschuwen voor zogezegd \u201cChina\u2019s imperialisme\u201d.. terwijl hij de imperialistische Monroe Doctine \u2013 waarmee de VS zichzelf het recht geeft om Latijns-Amerika haar wil op te leggen door middel van coups, invasies, sancties of blokkades \u2013 prees. Als de VS zich zorgen maakt om imperialisme in Latijns-Amerika, kan het beginnen met in de spiegel kijken.\u00a0 Nog in mei dit jaar stuurde de Mexicaanse president Andr\u00e9s Manuel L\u00f3pez Obrador, gewoonlijk AMLO genoemd, een brief naar Amerikaans president Biden om het Amerikaanse “interventionisme” in de regio te veroordelen.<\/span><\/p>\n

China biedt de Latijns-Amerikaanse landen een kans om onder het juk van Amerikaans imperialisme uit te geraken, door minder onafhankelijker te zijn van de VS. Daar China een alternatief biedt, verhoogt het ook de overlevingskansen van linkse, populaire bewegingen in Latijns-Amerika die gewoonlijk Amerikaans interventionisme moe(s)ten vrezen. Voor China zijn de doelen in Latijns-Amerika, net als in Afrika, toegang tot grondstoffen; het is daar heel openlijk over. Daarnaast biedt samenwerking met China voor Latijns-Amerika, net als voor Afrika, een kans om zich op gebied van technologie en infrastructuur te ontwikkelen. 21 landen in Latijns-Amerika en de Cara\u00efben nemen deel aan de BRI. Van China\u2019s buitenlandse investeringen vloeit er meer naar Latijns-Amerika dan naar eender welke ander continent buiten Azi\u00eb. Daarmee versnelt China het proces naar een multipolaire wereld, wat zowel in het eigenbelang van China als in dat van Latijns-Amerika is. Dat proces richting multipolariteit bevordert bovendien ook Latijns-Amerikaanse integratie.<\/span><\/p>\n

Latijns-Amerika en de Cara\u00efben zijn nu in de positie om strategische partnerschappen te versterken en te kiezen met landen en regio\u2019s waarmee ze belangen en een agenda delen.<\/span><\/p>\n

Een nieuwe Koude Oorlog<\/span><\/i>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

China is dus na de Sovjet-Unie een nieuwe vijand die moet vallen. En dus grijpt de VS in deze nieuwe Koude Oorlog naar tacktieken uit de vorige.<\/span><\/p>\n

Sinds 2011 is de VS op die manier bezig aan een nieuwe Koude Oorlog waarbij het opnieuw kijkt naar de containmentpolitiek die het tegen de Sovjet-Unie heeft gebruikt. Daarbij zijn er twee aspecten: militaire omsingeling en economische isolatie.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Ten eerste wil de VS China militair omsingelen. Daartoe versterkt het tal van militaire allianties of richt het nieuwe militaire allianties op, allen met focus op China. Het bouwt ook militaire basissen uit in de regio rond China:\u00a0<\/span><\/p>\n