People's Health Assembly 2012: Zonder sociale rechtvaardigheid, geen gezondheid voor iedereen

De derde wereldwijde bijeenkomst voor het recht op gezondheid van de People's Health Movement


“Welcome to the future of humanity,” opende Ron Labonte gisteren de eerste plenaire sessie van de People's Health Assembly in Cape Town. De People's Health Assembly (PHA) is een wereldwijde bijeenkomst van de People's Health Movement, de volksbeweging voor het recht op gezondheid. Hier komt in de komende dagen de stem van het volk aan bod. En die windt er geen doekjes om.


“Welcome to the future of humanity,” opende Ron Labonte de eerste dag van de People's Health Assembly in Cape Town. “Popular mobilization is the future,” voegde hij er ter verklaring aan toe. Het is begin juli 2012 en we bevinden ons op de campus van de University of the Western Cape in Kaapstad. Labonte is een Canadese professor in volksgezondheid geeft een inleiding over de economische crisissen van het hedendaagse kapitalistische wereldsysteem. “Ondanks, of neen, dankzij de huidige crisis zien we de grootste transfer ooit van publieke fondsen naar private handen.”

De toon was gezet: De People's Health Assembly (PHA) is de derde wereldwijde bijeenkomst van gezondheidsactivisten van over de hele wereld. De 800 aanwezigen maken deel uit van de People's Health Movement (PHM), een internationaal netwerk van sociale bewegingen, ngo's en personaliteiten dat sinds 2000 opkomt voor het recht op gezondheid. Hier komt in de komende dagen de stem van het volk aan bod. En die windt er geen doekjes om.

Het was Zackie Achmat die voor het eerste kippevelmoment zorgt. Na zijn speech barstten de Zuid-Afrikanen spontaan in gezang uit. Zackie is dan ook een volksheld hier in het land. Hij ging van de strijd tegen de apartheid over naar de strijd voor de rechten van mensen met HIV/AIDS. “Als ik nog in leven ben, dan is dat dankzij onze revolutionaire strijd tegen de farmaceutische industrie,” getuigde hij. “Alle rechten die we hebben zijn immers het gevolg van revolutionaire strijd.”

Ziekteverzekering of openbare gezondheidszorg?

De eerste dagen van de Assembly waren gewijd aan de analyse van de sociale en economische factoren die mensen ziek maken. En soms werd dit ook erg concreet gebracht. In de sessie over voedselsoevereiniteit sprak Mat Anderson, een dokter uit de Bronx, New York, die jaren in Haïti werkte, over hoe de VS de voedselvoorziening van dat land onderuit haalde door landbouwoverschotten te dumpen als voedselhulp. Hij eindigde met een mooie quote: “Armoede is een relatie. Je kan niet arm zijn zonder dat iemand anders rijk is. Vergelijk het met een neefje zijn. Ik ben een neef omdat iemand mijn oom is.”

Tijdens dag 3 werd ingezoomd op het gezondheidssysteem. Mauricio Torres, een compañero uit Colombia, legde uit hoe het hele gezondheidssysteem in zijn land sinds 1993 hervormd werd volgens neoliberaal recept. “De mensen van mijn land denken niet meer aan gezondheid als een recht maar zien het nu als marktwaar en burgers zijn nu consumenten geworden,” vatte hij het samen. Hij waarschuwde ook voor de invoering van de ziekteverzekering in die context: “Het is niet omdat de ziekteverzekering wijd verspreid is, dat iedereen toegang heeft tot gezondheidszorg, want het pakket aan diensten dat gedekt wordt is beperkt – als het al beschikbaar is voor wie het nodig heeft.”

T. Sunderaraman van PHM-India ging nog dieper in op de huidige slogan van “Universal Health Coverage” die de internationale instellingen dezer dagen hoog in het vaandel dragen. De ervaring in India toont dat die slogan dient om de huidige neoliberale recepten te verbergen. “Gezondheid voor allen” is mogelijk als de nadruk ligt op de toegang tot gezondheidszorg die verstrekt wordt als publieke dienstverlening. Maar dikwijls ligt bij “Universal Health Coverage” de nadruk op de financiering van private diensten met behulp van een ziekteverzekering. Blijkbaar ziet men de markt als een efficiënte manier om gezondheidszorg te verstekken. Maar uit de ervaring van PHM-India blijkt dat het tegendeel waar is.

In dezelfde plenaire zitting stal ook Tim Joye van Geneeskunde voor het Volk de show door uit de doeken te doen hoe dezelfde neoliberale politiek de afbraak van onze Europese sociale zekerheid organiseert.
Ook in een plenaire bijeenkomst die geheel aan Afrika gewijd was, ging het over de trend van de grote internationale instellingen en ngo's om ontwikkelingslanden een ziekteverzekering aan te praten. In de praktijk is dat de meest regressieve financiering die er bestaat. De armsten betalen het meest maar genieten er het minste van. Het alternatief: publiek gefinancierde gezondheidszorg. Critici wijzen naar de financieringsproblemen maar de activisten veegden die kritiek van tafel. Dat kan best gefinancierd worden als de rijken maar voldoende bijdragen en hun belastingen betalen.

Het Thaise wonder: zonder de Wereldbank

Ook Suwit Wibulpolprasert was een opgemerkte spreker. Suwit is de architect van het “Thaise wonder”, de indrukwekkende hervorming van het gezondheidssysteem in de laatste tien jaar. Hij heeft er geen probleem mee om toe te geven dat die hervorming de vrucht is van druk vanuit de basis. De “National Health Security Act” waarmee alles op gang werd gezet, was het directe gevolg van een massale petitie door actiegroepen. De nieuwe politiek is tien jaar oud en heeft vruchten afgelegd dankzij de verhoging van het budget voor gezondheidszorg, de prioriteit voor de arme rurale gebieden en de moedige manier waarop de Thaise overheid de belangen van de eigen bevolking voorrang geeft boven die van buitenlandse multinationals.

Suwit haalde trots aan hoe ze tot grote woede van de farmaceutische giganten en de VS gebruik maken van alle toegelaten middelen om de monopoliepositie van de multinationals te breken en goedkope medicijnen in te voeren of zelf te produceren. Suwit is ook een groots performer die niet om een grap verlegen zit: “In de Wereldgezondheidsorganisatie wordt enkel nagedacht want dat is een 'technical agency'. Bij Unicef wordt niet nagedacht. Dat zijn doeners want dat is een 'implementing agency'. En de Wereldbank die doet beide, maar spijtig genoeg doen ze het altijd knal verkeerd.”

Geneeskunde voor de Derde Wereld en empowerment

Zelf waren we ook zeer actief met onze delegatie van Geneeskunde voor de Derde Wereld (G3W). Elke avond organiseerden we een workshop over empowerment waarin onze partners uit de Filippijnen, de DR Congo, Palestina en El Salvador hun ervaringen deelden. De eerste avond ging over community organizing. Daoud had het over het werk met de jongeren in Jeruzalem en Eric sprak over de ervaring van EDS in Kinshasa. Daarna waren Embeng en Leni uit de Filippijnen aan de beurt in een workshop over de rol van de professionele gezondheidswerkers. De vierde sessie had o.a. de Salvadoraanse viceminister Eduardo Espinoza te gast en draaide rond de rol van de staat. De laatste sessie ging over het belang van allianties in de strijd voor gezondheid met voorbeelden uit de Filippijnen en Colombia.

Ikzelf mocht het woord nemen in een van de subplenaries over “How social change happens” en had het over onze ervaringen met empowerment voor het recht op gezondheid. Ik benadrukte dat empowerment betekent dat we de machtsrelaties in de samenleving willen ombuigen, dat we dat doen op basis van een klassenanalyse en dat we daarbij een drieledige strategie hanteren: sensibiliseren, organiseren en mobiliseren. Met de People's Health Movement zijn we sterk in het sensibiliseren en mobiliseren maar ontbreekt het ons dikwijls aan duurzame organisaties die ervoor kunnen zorgen dat we echt kunnen wegen op het machtsevenwicht.

Dankzij de Assembly leerden we ook onze partners beter kennen. In het geval van PHM Kenya ging het om een eerste kennismaking. Vorig jaar hebben we met G3W een project van hen gesteund ten tijde van de hongersnood in de Hoorn van Afrika. Hun aanpak is fascinerend omdat het zo anders is dan die van de grote ngo's. “Die maken de mensen enkel afhankelijk,” zeggen ze. Zelf begonnen ze ook met noodhulp maar die ging gepaard met educatie. Op die manier vormden ze 50 gemeenschapsleiders die de hele gemeenschap informeerde over hun rechten. “Denk niet dat de mensen in dergelijke omstandigheden enkel aan hun maag denken. De mensen aan de basis hebben honger naar informatie.”

Mobilisatie voor gezondheid

De laatste dag stond in het teken van “Mobilising for Health for All”. Vooral de speech van Mark Heywood bleef hangen. Hij is een icoon van de anti-apartheidstrijd en de huidige directeur van Section 27, een Zuidafrikaanse mensenrechtenorganisatie. Hij gaf een vlammend betoog voor het recht op gezondheid. “There's no health for all, without justice,” begon hij zijn betoog, “en dus komt er geen gezondheid voor iedereen zonder volksdemocratie.” Zijn visie op het recht op gezondheid vatte hij samen in vier punten: Gezondheid mag geen koopwaar zijn; Het is het recht op het maximum en niet op een minimumpakket; Het is een recht voor iedereen en niet enkel voor de armsten; En het gaat over herverdeling tussen staten en niet alleen tussen burgers van een staat.

In de laatste plenaire sessie van de dag werd dan ook besproken hoe we de beweging verder kunnen uitbouwen. Niet simpel in zo'n grote zaal met honderden activisten. Er waren tientallen goede ideeën en nog veel meer pertinente, indringende vragen maar er is nood aan verdere discussie om tot doelmatige strategieën te komen die de beweging verder kunnen uitbouwen aan de basis.

De Assembly werd afgesloten met de bespreking van de Call To Action. Daarover werd gedurende vier dagen gediscussieerd in de workshops. De versie die uiteindelijk voorlag, biedt een scherpe analyse en moet de People's Health Movement in de komende jaren verder richting geven.