En nu de reality: het leven zoals het is als Community Health Worker!

De voorbije 3 dagen brachten we door in urban poor communities en gingen we op pad met de Community Health Workers... of hoe gewone mensen hun gezondheid in eigen handen trachten te nemen. Please, let me be your guide!

De eerste barangay waar we kennis mee maakten is East Fairview, Sitio Kislap. We werden er met een heerlijke maaltijd ontvangen door Tatay Mel, hij organiseert hier in de Sitio en is een door CHD (Community for Health and Development) getrainde community health worker (CHW). De Sitio bevat zo'n 400 families. Het dichts bijzijnde health center ligt zo'n 3km verder, maar dokters zijn er vaak afwezig. Hun toegang tot gezondheid is er vaak beperkt tot een voorschriftje van medicijnen die ze zich niet kunnen veroorloven.

De mensen in deze Sitio werken in de bouw, als jeepney- of tricycle-driver of als scavenger zoals Tatay Mel. Dagelijks zoekt hij plastiek in't beekje dat langs Kislap loopt of duikt hij de riolen in op zoek naar iets dat hij potentieel kan verkopen. De huizen van deze 400 families bevinden zich op een terrein dat eigendom is van een groot waterdistributiebedrijf... mensen wonen hier illegaal en dagelijks leven ze met de angst hun huis te verliezen. Het voorbije jaar werden reeds een 100tal vernietigd door het 'demolishing-team', het waterdistributiebedrijf wil er zijn industrie uitbreiden, meedogenloos worden huizen met de grond gelijk gemaakt (soms zelfs verbrand) en komen mensen op straat te staan. In het beste geval krijgen ze 3.000 peso (50 euro) van de regering om opnieuw van nul te beginnen, of ze worden naar relocatie-sites verwezen, die ze onmogelijk kunnen betalen.

Sinds 2005 is CHD hier actief en werden er in de regio Kislap 13 CHWers opgeleid. Via Kilos Bayan para sa Kalusugan of People's Movement for Health trachten Tatay Mel en de andere CHWers de mensen te organiseren, op hun rechten als burger te wijzen en hen te mobiliseren. De CHWers werken in 'clusters': ze krijgen elk 5 à 15 families toegewezen waarvoor ze verantwoordelijk zijn. Ze worden opgeleid zodanig dat ze een eerste hulp kunnen verschaffen en eenvoudige klachten kunnen oplossen. Ze zullen vooral de ernst van de situatie inschatten en vervolgens eventueel doorverwijzen naar een ziekenhuis. Een van de health trainingen is de herbal processing: lagundi-siroop voor verkoudheid, origano voor hoest en astma, acopulco voor huidziekten,... een goed alternatief voor mensen die zich de farmaceutische industrie niet kunnen veroorloven. Vanuit de CHW'ers zelf worden ook medische missies georganiseerd: eerder dan het geven van paracetamoltabletjes, trachten ze de mensen op deze manier te verzamelen en hen te mobiliseren, bewust te maken van hun rechten als burger (niet enkel op gebied van gezondheid, maar zeker ook ivm de 'demolishing'-problemen). Ze geven er zelf trainingen over sanitaire voorzieningen, hygiene, info ivm dengue of tbc en ze trachten de gezondheidsproblemen van hun omgeving te analyseren.

Maandag belandden we in onze volgende community: Payatas, een barangay aan de voet van de immense afvalberg van Manila, een gebied dat meer dan 2.000 hectare beslaat en zo'n 800.000 mensenlevens telt. Het is onderverdeeld in een A- en B-regio, op zich onderverdeeld in verschillende districten. De geur die ons tegemoet komt eens we in de nabijheid kwamen: afgrijselijk! In de voormiddag een rondleiding door de barangay: de povere huisjes van karton en restafval, de vrezelijke toestand van de straatjes... en dan het immense uitzicht op de miljoenen ton afval dat Manila jaarlijks produceert. Vrezelijk hoe mensen hier moeten leven, ademen en werken! De meesten werken er als scavenger en doorzoeken er dag in dag uit de afvalberg: plastiek, metaal of ander restafval dat ze kunnen verkopen aan een junk-shop. Sinds een aantal jaar moet je een lidkaart en uniform bezitten om de afvalberg te betreden. Ook Nanay Nina gaat er dagelijks op zoek naar eten voor de varkens die ze kweekt. We bezochtten de herdenkingsplaats waar op 10 juli 2000 honderden mensen overleden... een deel van de afvalberg stortte toen als een lawine in elkaar en verstiktte de mensen en huizen die langs die kant van de afvalberg woonden, velen zijn nooit geïndentificeerd geweest en liggen nog steeds bedolven onder het afval.

De meeste mensen wonen hier al meer dan 15 jaar, ze komen uit de provincies en hoopten op een betere toekomst in Manila-City. Het gebied behoorde niemand toe, wat volgens de 'wet' betekent dat dit grondgebied nu aan de mensen zelf toebehoord. Echter, dat is waar GMA en haar crew haar voeten aan veegt! Een groot gedeelte van Payatas werd op loesje wijze eigendom van een zekere Bernadette Halili, de regering heeft dit grondgebied van haar overgekocht en voert er nu het 'Community Mortgaged Program' in... een ander voorbeeld waarmee zij vande basisrechten van haar volk een business wil maken. De gemeenschappen die dit contract tekenen moeten over 25 jaar hun stukje grond afbetalen, grond die hen nu dus eigenlijk al toebehoort... voor mensen uit deze urban poor communities een onbetaalbare zaak! Het recht op water en electriciteit krijgen ze enkel als ze aangesloten zijn bij een bepaalde associatie (onder mevrouw Halili), waarvoor ze maandelijks 50 peso moeten neertellen, exclusief het water en de electriciteit.

De meest frequente gezondheidsproblemen zijn respiratoire klachten (astma, vele gevallen van tbc) en huidinfecties. CHD startte er in 2004 en nu zijn er reeds een 10tal CHWers in opleiding. Ze trachtten een eerste zorg toe te dienen, maar hun buren vooral te wijzen op hun basisrechten.Voor hen is het duidelijk dat politieke en economische kwesties veel van hun gezondheidsproblemen kunnen genezen.

Voor mij in de avond ook een bijzondere gebeurtenis: de broer van de buurvrouw van de Nanay Delia waar ik bleef overnachten was 3 dagen geleden overleden. Toen hij op café zat, kreeg hij een schot in de rug. Hij was pas 43 jaar en vader van 4 kinderen. We brachten een groet. Tijdens de hele wake blijft de kist in de woonkamer staan, buiten de kaartspelen en gokspelen waarmee buren en familieleden geld inzamelen om de begrafenis (zo'n 20.000 peso's) te betalen... de sfeer was echt heel amusant, toch beetje vreemd met een dode in de salon.

Het huisje van Nanay Delia volledig geconstrueerd uit recyclagemateriaal van de afvalberg een einde verderop. Samen met haar 3 schattige kleinzoontjes 's avonds naar Ice Age 3 gekeken, totdat om 23u 's avonds de electriciteit uitviel... eens in bed gemengde gevoelens en frustratie... de condities waarin deze mensen moeten leven is onbegrijpelijk... onmenselijk...

De laatste community was Isla Puting Bato, in Tondo. Ook hier een oriëntatie met de CHW'ers, een stevig georganiseerd team sinds 2004. Isla Puting Bato gaat over 't leven van zo'n 15.000 families (in 1 kramiekel huisje wonen vaak 2 à 3 families samen), ze wonen op een pier die uitgeeft op Manila Bay, een pier die sinds de jaren '70 bevolkt werd en nu reeds 15.000 families bevat die geeneens op de kaart van Manila staan!

Het belangrijkste inkomen van de mensen hier is look pellen: per kilo krijgen ze 5 peso, een dagelijks inkomen van 25 peso (een derde van 1 euro!), exclusief de kosten voor transport en water. Ook hier schrijnende taferelen, 't water is er een afvalberg, de in hout geconstrueerde huisjes in't water miserabel en onstabiel. Ook hier zijn respiratoire klachten en huidinfecties frequent... malnutritie vrezelijk ('k zal nog even Nanays kindje van 2 jaar voor mij zien: 't prutske weegt nog geen 6 kg en kan op haar 2 jaar nog niet stappen!) én... ook hier weer de bedreiging dat de huisjes van de ene op de andere dag kunnen vernietigd worden. De strijd van de CHW'ers hier is er een tegen de privatisering, tegen de 'demolishing', voor een degelijke sanitaire voorziening en een health center... een strijd voor eenvoudige basisrechten!