8 argumenten voor een Lumumba-plein


In november 2014 heeft de groep intal Congo de campagne voor een Lumumbaplein in Elsene, meer bepaald in de Matongéwijk, opnieuw gelanceerd. De campagne bouwt voort op het initiatief dat gelanceerd werd door inwoners van Elsene. Deze strijd gaat niet alleen over ons koloniaal verleden maar is ook een brandend actueel onderwerp. Hier gaan we in deze tekst via vraag en antwoord verder op in.


Waarom deze campagne?

Patrice Emery Lumumba is een van de grote figuren van de dekolonisatie, zowel in de Belgische als de Congolese geschiedenis. Hij ondersteunde zijn land in de tocht naar een progressieve maatschappij op basis van nationale eenheid, maximale en evenwichtige herverdeling van de rijkdom, onderwijs voor iedereen en verbetering van de leefomstandigheden van de vrouw. Op internationaal vlak wou hij van Congo het steunpunt voor nationale vrijheidsbewegingen maken en vocht hij voor de Afrikaanse eenheid, wat hij als de enige manier zag om het imperialisme tegen te gaan. Het zijn net deze keuzes die aan de basis liggen voor zijn tragisch noodlot. (Meer weten: http://www.intal.be/nl/dossier/lumumba-50-jaar-na-de-moord)

Waarom in Elsene en in de Matongé?

Omdat deze wijk tot op vandaag een erg belangrijk ontmoetingspunt is en drukbezocht wordt door Congolezen die zowel in België als in het buitenland wonen. Het plein dat wij aan Lumumba willen wijden, draagt nog steeds geen naam.

Daarbij komt nog dat deze plaats net aan de andere kant van de Sint-Bonifacekerk ligt, aan de Vredestraat en aan het standbeeld van Charles Woeste, een van de rechtse leiders in het Belgisch parlement en een van de meest enthousiaste partizanen van de koloniale projecten van Leopold II. Een plaats ter ere van de eerste minister van het onafhankelijk Congo kan het noodzakelijke tegenwicht zijn om het debat te openen.

Is dit het eerste initiatief in zijn soort?

Neen, want de huidige campagne bouwt verder op het initiatief van inwoners van Elsene. Dit initiatief wou een naambord op ‘het plein zonder naam’ achter de Sint-Boniface kerk in de Mantongéwijk. De eerste stap werd al gezet in juli 2013 door Maité Morren, Sp.a schepen voor Elsene, die positief staat tegenover dit project.

Daarbij komt nog dat Gia Abrassart op 24 oktober 2013 in de gemeenteraad van Elsene gepleit heeft voor het Lumumbaplein. De oppositie stelde daarop voor een gemeenschapscommissie op te richten, maar een meerderheid weigerde dit voorstel omdat Lumumba volgens hen geen algemeen aanvaard persoon zou zijn.

Waarom geen Nelson Mandela- of Denis Mukwegeplein?

Enkele leden van de meerderheid, vooral het hoofd van de reformatiebeweging, ijveren voor een Nelson Mandela- of Denis Mukwegeplein. Denis Mukwege was hoofdarts in het ziekenhuis van Panzi (zuid-Kivu) en wordt ook wel ‘l’homme qui répare les femmes’ genoemd. Hij vocht voornamelijk tegen vrouwenonrecht in Oost-Congo en profileerde zich in de loop der jaren tot specialist in de medische en psychosociale opvang, behandeling en opvolging van de slachtoffers van seksueel geweld.

Zowel Mandela als Mukwege zijn buitengewone mannen en daarom staan we ook open voor het alternatieve idee om een plein aan hen te wijden. Maar het Lumumbaplein beoogt een specifiek doel: het debat in België over het koloniaal verleden openen. De meningen over ons koloniaal verleden zijn verdeeld maar de donkere aspecten blijven verborgen. Dit debat moet zo breed en zo open mogelijk zijn. Hij moet dus de meest kritische stemmen laten horen.

Hoe kan een Lumumbaplein het debat over het koloniaal verleden openen?

We vertrekken van volgende stelling : in België bestaan er plaatsen gewijd aan personen die actief hebben deelgenomen aan de kolonisatie. Zo heb je het standbeeld van Charles Woeste, het Georges Brugmannplein (1) in Elsene, een Generaal Henry straat in Etterbeek en Zinnik, een Generaal Wangerméestraat (2) in Etterbeek, etc. Deze mensen hebben zich verrijkt op de kap van de Congolese bevolking of pleegden misdaden tegen hen. Een Lumumbaplein anno 2015 zou het toonbeeld kunnen zijn van een andere maatschappij, een waar we de man vereren die door onze regering meerdere keren werd opgesloten en medeplichtig was aan zijn dood (3).

We vinden dat België zijn deel van de verantwoordelijkheid moet opnemen in de problemen die Congo kent en ze op z’n minst vanuit historisch invalshoek herkennen. Zo was er niet alleen de uitbuiting onder Léopold II of het feit dat het koloniale systeem verhinderde dat de kolonie tot een metropool zou uitgroeien en lange tijd de apartheid toepaste of de dood van Lumumba en het ondermijnen van de nationalistische Congolese beweging om het land te weerhouden onafhankelijk te worden maar ook de toegewijde steun aan Mobutu gedurende jaren… Al deze feiten moeten gekend en erkend worden. Een Lumumbaplein zou een stap in die richting zijn.

Dit plein kan de opstap zijn naar meer. Lumumba is een referentie voor menig progressisten van over de hele wereld. Verschillende landen, ook in het Noorden hebben pleinen en straten die zijn naam dragen. Zijn beeld is zichtbaar tot in de favelas van Brazilië. De nationalistische beweging die hij begonnen is, heeft lang standgehouden tegen het Westerse imperialisme die er niet voor terugdeinsde om beroep te doen op huursoldaten en extreem-rechts. Desondanks hebben de ideeën van Lumumba dit bloedbad overleefd. Een plein aan hem wijden zou dus een daad van erkenning zijn van de humanistische beweging die hij verpersoonlijkt.

De politiek heeft al getoond het niet eens te zijn. Waarom zouden ze van gedacht veranderen?

De politiek staat erg onder de invloed van de publieke opinie. Organisaties, zoals intal zijn bedoeld om een tegenmacht te vormen. We hebben een drukkingsmiddel in handen dat we moeten gebruiken, daarom willen we een zo groot mogelijk draagvlak dat ons ondersteunt om de machtsverhouding te doen kantelen want we kunnen een verschil maken.

Anderen die vochten voor waardigheid en emancipatie hebben een plaats die naar hen werd vernoemd: Nelson Mandela heeft een straat in Visé; Simon Bolivar heeft een laan in de buurt van het Noord-Station; Salvador Allende heeft een laan in Antwerpen en een buste aan de ULB. Lumumba heeft recht op zijn plaats naast hen. Dit gevecht kan een stap zijn in een grotere strijd voor een andere maatschappij.

Waarom over het verleden hekelen, er zijn toch genoeg actuele problemen?

We blijven benadrukken dat een debat nodig is. Ook om actuele redenen. Een debat is de voorwaarde om tot een gelijkwaardige relatie te komen met Congo, zoals Lumumba het voor ogen had en het zet ook in op een betere Noord-Zuid verhouding. Naast de economische aspecten (strijd voor schuldkwijtschelding, tegen de wurggreep van multinationale ondernemingen en financiële instellingen, tegen de exploitatie van grondstoffen, ...) en de geopolitieke (tegen de interferentie van alle soorten en strijd voor respect voor de soevereiniteit) heeft het nog een extra dimensie, die van historische erkenning.

Daarbij komt nog dat dit debat meer dan nodig is in een context waarin racisme steeds banaler wordt, waar een staatssecretaris voor Asiel en Migratie woorden gebruikt die op zijn minst denigrerend te noemen zijn voor migranten, waaronder Congolese diaspora. Een Lumumbaplein is niet alleen gekoppeld aan het verleden, maar is ook brandende actueel. Het zou voor de Congolese diaspora het begin van een erkenning zijn en zorgt ook voor een bescheiden bijdrage aan de strijd tegen discriminatie.

Willen we als Belgische burgers van verschillende herkomst een grote beweging vormen die de vector zal zijn van een socio-economisch en progressief programma? Dan is het essentieel om alle allochtone gemeenschappen te integreren. Daarom moeten we ze in hun specificiteit en complexiteit erkennen. Het bouwen van een maatschappij gebaseerd op samenhang en een sterk gevoel van solidariteit impliceert dat we niemand aan de kant moeten laten staan. Het betekent dat deze strijd voor een Lumumbaplein een strijd is die ons allemaal aangaat.

Heeft deze campagne een link met de actie van 17 januari aan de Bozar?

Op 17 januari, rond 18 uur, heeft een groep mensen van verschillende herkomst zich verzameld op de trappen van de grote hal van de Bozar. Ze waren gekleed in T-shirts met daarop de afbeelding van de Congolese premier en hadden plakband op hun mond gekleefd.

Het doel was om te protesteren tegen de censuur die na al die jaren blijft bestaan ​​op de historische feiten en voelbaar was in de programmatie van de dag. Elke expliciete verwijzing naar Lumumba werd verboden op vraag van sommige invloedrijke stemmen binnen de instellingen die de dag financieel ondersteunden, met name de DGD coöperatie. http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2015/01/18/lumumba-taboe-op-eigen-h....

Er is natuurlijk een verband tussen deze actie en onze campagne. Meer en meer organisaties van burgers van diverse herkomst (Belgische, Congolese, Afrikaanse ...) willen dat er een einde komt aan de stilte rond Lumumba en het taboe rond de koloniale geschiedenis van België. De actie aan de Bozar is, net als onze campagne, onderdeel van deze bredere beweging.

(1) Georges Brugmann (1829-1900), bankier die het koloniale avontuur van Leopold II in de jaren 1870 ondersteunde.
(2) Generaals Henry (1869-1957) en Wangermée (1855-1924) waren beiden officieren van het Congo van Leopold II. Wangermée was staatsinspecteur, vice-gouverneur-generaal en dan gouverneur-generaal.
(3) Zoals België zelf erkend. Zie http://www1.rfi.fr/actufr/articles/026/article_12945.asp Voor een analyse, zie L. DE WITTE, De moord op Lumumba, Karthala, 2000. Voor het verslag van de Onderzoekscommissie benoemd na de release van het boek: http://www.lachambre.be/kvvcr/showpage.cfm?section=|comm|lmb&language=fr&story=lmb.xml&rightmenu=right_publications

Bekijk onze video over Lumumba: https://www.youtube.com/watch?v=JrsfbndOZYo


Vertaald door: 
Stéphanie Van der Kelen