Vrede in zicht in Venezuela?

Bron: Telesur

Sinds maanden komt Venezuela regelmatig in de media als een gewelddadig land. Anti-regeringsbetogingen worden met geweld de kop ingedrukt door de ordediensten van president Nicolas Maduro. De rechtse oppositie probeert een uitweg te vinden uit de politieke crisis en zich te ontdoen van het autoritaire regime van Maduro. Dat is hetgeen we dagelijks in de mainstream media te horen krijgen over de huidige crisis in Venezuela.


Wat is er aan de hand? Is het experiment van Chavez echt aan het afglijden naar een dictatuur die haar bevolking uithongert en niet luistert naar de stem van de straat? Is de oppositie zo vreedzaam zoals men ons doet geloven? Welke rol kan de Grondwetgevende Vergadering in deze crisis spelen?  

Om de huidige crisis te begrijpen, hebben we wat context nodig.

Een beetje sociale geschiedenis

Hugo Chavez komt aan de macht in 1998 met een sociaal project en programma, ook wel genoemd de “Bolivariaanse revolutie” (deze naam vond haar inspiratie bij de Latijns-Amerikaanse vrijheidsstrijder Simon Bolívar). Bij zijn aankomst als president wordt via een referendum en een Grondwetgevende Vergadering een nieuwe Grondwet opgesteld. De verkozen “Bolivariaanse regering” beslist vanaf 2003 de opbrengsten van de olie-export in sociale programma's te investeren: alfabetiseringsprogramma's, gratis gezondheidszorg voor miljoenen mensen uit de armere wijken van het land. Een herverdeling van de rijkdom vindt plaats in het land, en Chavez ziet in het socialisme een toekomst om de armoede echt uit te roeien in zijn land en te zorgen voor meer rechtvaardigheid voor het grootste deel van de bevolking.

Niet enkel een schokgolf dus voor de gevestigde waarden die al zo lang de touwtjes in handen hadden in het land zelf, maar ook op wereldvlak verandert er iets. Chavez heeft een andere visie op de rol van de landen van “het Zuiden” in de wereld, niet geheel naar de zin van de Verenigde Staten. In 2005 lanceert Venezuela samen met Cuba het project van de ALBA: een samenwerkingsakkoord tussen Latijns-Amerikaanse landen op sociaal en economisch vlak. Daarnaast sluit het land akkoorden af met Brazilië, China, Iran en andere landen. Venezuela wil op die manier haar afhankelijkheid van de VS verminderen en mee bouwen aan een wereld waar niet het neoliberalisme heilig is, maar waar alternatieven mogelijk zijn. 10 jaar geleden sprak Hugo Chavez deze woorden uit op de Algemene Vergadering van de VN : « Gisteren heeft de president van de Verenigde Staten George W. Bush, die ik ook wel de duivel noem, hier het woord genomen alsof heel de wereld van hem is. Als woordvoerder van het imperialisme licht hij zijn charlatan remedies toe om het huidig systeem in stand te houden van dominantie, uitbuiting en plundering van de volkeren in de wereld”. Woorden van 10 jaar geleden, waar het land tot de dag van vandaag de prijs voor betaalt, en ze betaalt ze duur.

Na het overlijden van Chavez in 2013 worden nieuwe verkiezingen georganiseerd. Nicolas Maduro wordt verkozen als president en zet de sociale programma's, ook wel de “misiones” genoemd, voort. Tienduizenden sociale woningen worden gebouwd (in 2016 alleen al 359.000). 71,4% van het nationaal budget wordt ingezet voor sociale investeringen. 90% van de ouderen krijgen een pensioenuitkering (voor het aantreden van Chavez was dat 19%). 65% van de bevolking in Venezuela leefde onder de armoedegrens in 1999. Dit cijfer is met de helft gedaald.

Bij het overlijden van Chavez, waren de Venezolaanse rechtse krachten vastberaden een einde te stellen aan deze nieuw ingeslagen weg. Het land verloor het charisma van iemand als Chavez, en kreeg een heel zware economische klap toen de oliedollar in elkaar stuikte. Ideale ingrediënten voor de oppositie om de destabilisering van het land in te zetten en de regering te doen vallen. Sinds het aantreden van Nicolas Maduro in 2013, volgen gewelddadige protesten elkaar op. Ze blijven beperkt tot bepaalde wijken, maar de destabilisering is goed en wel losgebarsten. Geweld in de steden, georganiseerde schaarste, sabotage en tegenwerking op institutioneel vlak en geweld dat geïmporteerd wordt via Colombiaanse paramilitairen. Alle ingrediënten zijn er om het land onbestuurbaar te maken.

Een «volksopstand » zonder steun van het volk, hoe noem je dat?

De meerderheid van de Venezolaanse bevolking lijdt onder een catastrofale economische crisis: de inflatie behaalt nooit geziene hoogtes, producten inclusief basisgoederen zijn verschrikkelijk duur en de schaarste die georganiseerd wordt door sommige ondernemers zet aan tot speculatie en zwengelt de zwarte markt aan. Daarnaast is er erg veel corruptie in het land. De sociale spanningen lopen op. De sympathie van de bevolking voor de overheid daalt, maar de meerderheid sluit zich toch niet aan bij de oppositie. Dat is voor haar een nederlaag, dus schakelt ze een versnelling hoger. Geleidelijk aan, en gestuurd door haar extreem-rechtse vleugel, gaat ze over tot de strategie van een opstand. Ze weigert iedere vorm van dialoog met de regering en erkent de legitimiteit niet van president Maduro. De onderhandelingstafels worden systematisch geboycot.

In april van dit jaar vond een nieuwe vlaag van opstand plaats in de chiquere wijken van Caracas. Parlementsvoorzitter, en oppositieleider Jorge Borges, riep daartoe op. Deze betogingen hebben tot vandaag meer dan 110 doden veroorzaakt waarvan 7 door de hand van de ordediensten. De verantwoordelijken daarvan zitten in hechtenis en wachten op hun veroordeling. De minachting die er is voor de arme bevolking tijdens de betogingen is groot. Een jongeman werd levend verbrand omdat er een vermoeden dat hij chavista was. Er wordt gemoord en chaos gecreëerd. Dat deze betogingen enkel plaatsvinden in de wijken in het oosten van Caracas en niet in het hele land, heeft voor de poppositie besloot niet deel te nemen aan het proces van de Grondwetgevende vergadering, en organiseerde in recordtempo zelf een referendum op 16 juli. 7 miljoen Venezolanen stemden voor het referendum. Of deze cijfers correct zijn weet niemand. De oppositie heeft de stembriefjes laten verbranden. In ieder geval lezen we in de krantenkoppen over het groot succes van dit referendum.

De oppositie roept op tot 'stakingen tot de finish', totdat de regering valt. In onze media lezen we deze als successen zonder zich de vraag te stellen of de stakingen al dan niet door de bevolking worden gesteund. De opstand van rechts wordt in onze kranten afgeschilderd als een volksopstand. ers geen belang. Dat de regering 17 verkiezingen gewonnen heeft van de 19 georganiseerd sinds het overlijden van Chavez ook niet. Hetgeen dat telt is het beeld van chaos en volksopstand dat de wereld wordt ingestuurd om de Venezolaanse regering te discrediteren. En het werkt. Tot in Brussel, in het hartje van Europa. Deze beelden laten toe dat de rechtse krachten in Venezuela en Europa zich kunnen verenigen rond één project : het idee dat een buitenlandse interventie nodig is om de mensenrechten in het land te beschermen.

Volgens de pers zou Maduro verkiezingen hebben tegengehouden en daarmee het parlement buiten schot hebben gezet. De regionale verkiezingen van december 2016 werden uitgesteld tot december 2017 op basis van een beslissing van de Nationale Kiescommissie, ingeschreven in de Grondwet. Tijdens de vorige parlementsverkiezingen behaalde de oppositie de meerderheid in het parlement met 109 zetels van de 167. Drie kandidaten werden verdacht van fraude bij de verkiezingen. Het Hooggerechtshof stelde dat zolang deze 3 parlementairen niet uit hun ambt worden ontzet, het merendeel van de beslissingen van het parlement niet geldig zijn.

Maduro probeert er op alle manieren voor te zorgen dat de oppositie de instellingen van het land erkent. Hij wil de kalmte terug. Begin juli 2017 laat het Hooggerechtshof Leopoldo Lopez vrij. Leopoldo Lopez is een sleutelfiguur van de oppositie. Hij werd in 2014 veroordeeld tot 14 jaar gevangenis omdat hij achter de opstanden zat van 2014 waar 43 mensen stierven.

Om uit deze patstelling te geraken heeft Maduro een Grondwetgevende Vergadering samengeroepen. Op 30 juli trokken 8 miljoen Venezolanen naar de stembus. Ze verkozen 537 leden van de 545 koppen tellende Grondwetgevende Vergadering. 364 mensen werden uit de gemeentes verkozen, en 173 uit de verschillende sectoren van de maatschappij. 8 plaatsen werden vrijgehouden voor vertegenwoordigers van de inheemse volkeren, die hun verkiezingen nog moeten organiseren binnen hun gemeenschappen. Deze Vergadering heeft als taak de teksten van de Grondwet te herwerken om ze erna ter stemming voor te leggen bij de bevolking.

Maar de oppositie besloot niet deel te nemen aan het proces van de Grondwetgevende vergadering, en organiseerde in recordtempo zelf een referendum op 16 juli. 7 miljoen Venezolanen stemden voor het referendum. Of deze cijfers correct zijn weet niemand. De oppositie heeft de stembriefjes laten verbranden. In ieder geval lezen we in de krantenkoppen over het groot succes van dit referendum.

De oppositie roept op tot 'stakingen tot de finish', totdat de regering valt. In onze media lezen we deze als successen zonder zich de vraag te stellen of de stakingen al dan niet door de bevolking worden gesteund. De opstand van rechts wordt in onze kranten afgeschilderd als een volksopstand.

Openlijke inmenging van de Verenigde Staten en de Europese Commissie

De reacties en steunbetuigingen laten niet op zich wachten. Enkele dagen na het symbolische referendum van de oppositie volgen officiële verklaringen van de Verenigde Staten en van de Europese Unie.

Op 18 juli maant het hoofd van de Europese diplomatie Federica Mogherini, de regering van Venezuela aan om het proces van de Grondwetgevende Vergadering niet te laten doorgaan. Of er al dan niet sancties komen van Europa tegen Venezuela antwoordt Mogherini “dat alle mogelijke opties op tafel liggen”.

Ook Trump zet de toon in een officiële verklaring: “De Verenigde Staten zullen niet passief toekijken terwijl Venezuela ten onder gaat”. Als het regime van Maduro de geplande Grondwetgevende Vergadering van 30 juli laat doorgaan, dan zullen de Verenigde Staten niet aarzelen snelle en zware economische maatregelen te treffen”.

Dit is niet zomaar een bevlieging van Trump. Het is evenmin één van zijn ontelbare tweets die hij tot grote ergernis van zijn regering de wereld instuurt. Het is een wel doordachte en rationele officiële verklaring. Sinds 2003 werd het project voor het vrijhandelsakkoord ALCA formeel tegengehouden door Venezuela, en dus in de koelkast gestopt. ALCA zou afgesloten worden tussen alle landen van het Amerikaanse continent (van Alaska in de Verenigde Staten tot Vuurland in Chili) en zo het grootste vrijhandelsakkoord worden ooit.

Zoals eerder gezegd heeft de Grondwetgevende Vergadering als doel de teksten van de grondwet te wijzigen. De nieuwe grondwet zou het aandeel van buitenlandse bedrijven en hun investeringen in publieke bedrijven beperken ten voordele van de nationale industrie. Een megaproject als de ALCA ten voordele van de Verenigde Staten zou dus definitief een halt worden toeroepen. Voor de Verenigde Staten is het domineren van de Latijns-Amerikaanse markt, hun achtertuin, cruciaal om op te tornen tegen China dat economisch almaar sterker staat. Deze interventionistische houding van de Verenigde Staten heeft dus niets te maken met mensenrechten, maar wordt gedreven door economische belangen.

Hierbij voegt zich een subjectief gegeven. Venezuela gaf in de ogen van heel wat volkeren in de wereld hoop en toonde dat een ander model dan het neoliberale mogelijk is. Voor de predikers van het kapitalisme is het essentieel dat dit experiment publiekelijk kapot wordt gemaakt. Het Venezolaans project is een van de weinigen, naast Cuba, dat nog stand houdt op het Latijns-Amerikaanse continent. Indien dit zou mislukken, zou dit het bewijs zijn dat elk alternatief voor het neoliberalisme gedoemd is te mislukken.

De polarisatie en destabilisering van Venezuela is dus niet uitsluitend een Venezolaanse kwestie. De extreem rechtse oppositie deed beroep op paramilitairen uit Colombia om het platteland te terroriseren en te paralyseren. De rurale gebieden bleven immers onbewogen voor de oproepen tot opstand. En dit is beslist niet de enige daad van een oppositie die bereid is tot alles om de macht terug in handen te nemen. Hieruit blijkt hoe belangrijk Venezuela is op geopolitiek vlak voor het hele Latijns-Amerikaanse continent. Deze uitspraken tonen dat zowel internationaal als continentaal  allianties zijn voor de omverwerping van de Venezolaanse regering en het progressief project dat 18 jaar geleden startte bij het aantreden van Hugo Chavez.

De ambassadrice van de Verenigde Staten bij de VN Nikki Haley, stelde recent een lijst op van te ondernemen acties om druk uit te oefenen op de regering van Venezuela en deze dwingen buiten het institutionele kader te treden: “We moeten de druk op Maduro volhouden. Er zijn aanwijzingen dat hij gaat beginnen met het gebruiken van zijn militaire macht. Een vreselijke situatie. Daarom moeten we zoveel als we kunnen Maduro onder druk zetten”. CIA directeur Mike Pompeo deelt dit standpunt.

h2 { margin-top: 0.17in; }h2.western { font-family: "Times New Roman",serif; }h2.cjk { font-family: "SimSun"; }h2.ctl { font-family: "Arial"; }p { margin-bottom: 0.08in; }a:link { }Soevereiniteit van een volk en het principe van non-interventie

Venezuela staat voor de meest beslissende dagen van haar geschiedenis, en deze zal een impact hebben op de toekomst van het hele continent. Nog enkele uren en het geweld wordt ten top gedreven. In de ogen van de wereld heeft het weinig belang dat de verkiezing van de Grondwetgevende Vergadering een succes was. De publieke opinie hier wordt klaargestoomd voor het aanvaarden van een buitenlandse interventie. De Europese Unie en de Verenigde Staten schuiven economische sancties en de steun aan de opstand voor als dé oplossing om het Venezolaanse volk te redden.

Op 30 juli trok het Venezolaanse volk naar de stembus voor een Grondwetgevende Vergadering. De bedreigingen, belemmeringen en de staking van het openbaar vervoer konden hen niet tegenhouden. Venezuela heeft voor vrede gekozen. In het stembureau verzekert Ana Contreras “Ik ben gekomen om aan de “gringo’s” (Amerikanen) en aan de oppositie te zeggen dat we vrede willen en geen oorlog”.

8 miljoen mensen kozen net als Ana voor een vreedzame uitweg. Weinig hebben we daarover in onze media gezien.

Het is niet aan ons en evenmin aan onze leiders om zich uit te spreken over wat de beste manier is om de huidige crisis in Venezuela op te lossen: een Nationale Grondwetgevende Vergadering of onderhandelingen met de oppositie. We mogen ons niet laten misleiden door het standpunt van een oppositie die eigenlijk gewoon voor rebellie gekozen heeft.

En wij?

Eén ding lijkt ons zeker. Zonder internationale solidariteit, zonder acties van iedereen die  soevereine alternatieven steunt, zullen de Europese Unie en de Verenigde Staten in een nabije toekomst hun bedreigingen ten uitvoer brengen. De wil voor vrede van de meerderheid van de Venezolaanse bevolking laat hen koud.
De rol die de Belgische en internationale vredesbewegingen spelen is van kapitaal belang. Zij moeten onze staten ertoe dwingen het non-interventie principe te respecteren. Dit principe verbiedt elke staat of groep van staten direct of indirect tussen te komen in binnenlandse of buitenlandse zaken van een andere staat. We hebben het recht dit te eisen.

Intal is actief binnen het platform Venesol met als doel alternatieve informatie te verspreiden over de realiteit in Venezuela. Ook maken we deel uit van “Coordination latino-américaine de Belgique”. We nodigen jullie uit ons te vervoegen en zo de solidariteitsacties te verruimen.

Meedoen met onze groep? We komen met onze Latijns-Amerika iedere laatste donderdag van de maand samen (0474 418 263). Contacteer ons via americalatina@intal.be