Minister Reynders, België moet geen partij kiezen in de Congolese aangelegenheden

Open brief aan Didier Reynders, Vice-Premier en minister van Buitenlandse Zaken van België


Congo gaat doorheen een turbulente periode. Hoewel het raadzaam is in zo'n situatie voorzichtig te zijn, lijken onze politieke leiders “kamp gekozen te hebben” voor de oppositie. Maar is dat werkelijk een goede zaak voor Congo? Intal-Congo stelt zich vragen en richt daarom deze open brief aan Didier Reynders om hem te herinneren aan enkele basisprincipes, waaronder het principe van niet-inmenging.


Minister Reynders,

Op zondag 30 oktober gaf u een interview op de Franse zender RTL over de democratisch situatie in de Democratische Republiek Congo, waaarbij u het volgende aangaf: “We moeten er ons goed van bewust zijn dat het hier in de eerste plaats gaat over een debat tussen Congolezen. Sommigen onder ons vergeten soms dat Congo al meer dan 50 jaar onafhankelijk is (1).”

Dit standpunt, dat we met u delen, is niet wat uw regering toepast in de praktijk. Ondanks uw verklaring denken we dat de Belgische regering wil deelnemen aan het Congolese debat en daarbij het ene of het andere kamp wil steunen.

En inderdaad, op 10 juni ontvangt u, als Vice-Premier en minister van Buitenlandse Zaken, de “groep van Genval”, een groep van partijen van de Congolese oppositie rond Etienne Tshisekedi. Het toont welke partij in het politiek landschap onze regering steunt. Enkele dagen later zal u navolging krijgen door de Franse regering die hen ook zal ontvangen.

Op 20 juli kondigt het Belgisch parlement aan dat ze druk zullen uitoefenen op Congo door de rechtstreekse bilaterale hulp aan de Congolese regering te bevriezen (“government-to-government”) als de verkiezingen niet binnen de voorziene termijn georganiseerd zouden worden (2).

Op 5 oktober heeft u de termijn van diplomatische visa voor de Schengenzone beperkt tot zes maand, wat een vermomde sanctie tegen diezelfde regering is.

Tot slot verklaart u diezelfde dag aan de krant Le Soir dat de dialoog tussen Congolezen opnieuw moest hervat worden “door er belangrijke persoonlijkheden zoals Moïse Katumbi of Etienne Tshisekedi bij te betrekken” ( twee eminente leden van een oppositiepartij).

België is dus niet neutraal. Geconfronteerd met een conflict, zouden onze Congoleze vrienden de dialoog moeten aanmoedigen om het geweld een halt toe te roepen. Onze regering maakt echter duidelijk de keuze om slechts één partij van de Congolese oppositie te steunen (vertegenwoordigd door Etienne Tshihsekedi en Moise Katumbi) tegenover een andere partij van de oppositie en tegen de presidentiële meerderheid. Uw regering toont duidelijk wie ze wil ondersteunen.

In het verleden heeft België zich al eens gemengd in de Congolese aangelegenheden

Minister Reynders, wij willen er u aan herinneren dat België geen partij moet kiezen in de interne Congolese aangelegenheden en die van de Congolese bevolking. In het verleden heeft deze logica al heel wat schade aangericht.

België heeft zich ook lang na 1960 nog als een koloniale overheerser gedragen. De Belgische autoriteiten hebben dan ook erkend dat ons land een gedeelde verantwoordelijkheid draagt bij de moord op Patrice Lumumba, de eerste democratisch verkozen eerste minister van het onafhankelijke Congo. Tijdens de operatie Ommegang in 1964, rekruteerde de Belgische overheid op grote schaal huurlingen in de extreem-rechtse milieus om de nationalistische opstand te verpletteren. Tevens werd het pad geëffend voor een zekere Joseph-Désiré Mobutu. Eén jaar later eigende hij zich de hoogste macht toe en werd hij verwend door de westerse leiders, waaronder de Belgische. Blikken we terug op het bezoek aan ons land in juli 1984, waarbij hij ontvangen werd op de hoofdzetel van de Société Générale. In die tijd waren ongeveer 250 Zaïrese ondernemingen, gedeeltelijk of volledig, in Belgische handen. Tijdens de feestelijkheden op 30 juni 1985 waren een honderdtal prominente Belgische persoonlijkheden aanwezig, allen afkomstig uit de economische en politieke elite. In die tijd was respect voor de democratie blijkbaar niet nodig om er uitstekende relaties op na te houden.

We zijn niet geloofwaardig zonder eerst een kritische evaluatie van ons koloniaal verleden te maken

We zullen pas geloofwaardig zijn wanneer we ons onderwerpen aan een diepgaande kritische evaluatie van ons koloniaal verleden. Dat is vandaag nog niet het geval. We willen u er aan herinneren dat een verkozene van uw partij zich hevig verzet tegen de oprichting van La Place Patrice Emery Lumumba in Elsene (3). Het zou nochtans een signaal zijn om het verleden opnieuw ter discussie te stellen. Ook zullen we pas geloofwaardig zijn wanneer we alles in het werk stellen voor rechtvaardige Noord-Zuidrelaties. Dat betekent dat we een einde moeten maken aan alle mechanismen waarmee we deze landen in een afhankelijke positie houden. Deze mechanismen zorgen er immers voor dat we toegang krijgen tot hun grondstoffen en we hen een beleid opleggen dat hun capaciteit om hun land te ontwikkelen vernietigt. Zonder nog maar te spreken over de verwoestende effecten van privatisering en bezuinigingen in sociale uitgaven en onderwijs, opgelegd door het Internationaal Monetair Fonds. We hebben u nooit het einde van die mechanismen horen eisen.

De echte vrienden van de Congolese bevolking respecteren het principe van de niet-inmenging

Maar stel even dat de personen die onze elite vormen oprechte vrienden zouden zijn van de Congolese bevolking. Zou het dan niet wenselijk zijn om voorzichtig te zijn en geen olie op het vuur te gooien? En dus het principe van de niet-inmenging, zoals vastgelegd in het Handvest van de Verenigde Naties, en geratificeerd door België, te respecteren. Artikel 2 in dit handvest bevestigt dat de VN “gebaseerd is op de soevereine gelijkheid van al haar leden” (paragraaf 1). Vergeten we niet dat één van de doelstellingen van het internationaal recht, dat vorm kreeg binnen een context van dekolonisering, de nadruk legt op de bescherming van kwetsbare staten tegen de macht van inmenging door buitenlandse mogendheden.

Minister Reynders, de wereld is complexer dan u beweert. Het gaat niet over een slechte meerderheid tegenover een brave oppositie. Dergelijke ideeën leiden tot ernstige beoordelingsfouten. Zat er tussen de glorieuze vrijheidsstrijders in Afghanistan in de jaren 80 geen zekere Osama Bin Laden?

Hier kunnen we nog toevoegen dat inmenging nogal verschillend kan zijn. Het Westen maakt zich zorgen over de situatie in Congo maar zwijgt over de wreedheden van de koninklijke macht in Bahreïn, over de misdaden van de “coalitie”, onder leiding van Saudi-Arabië in Jemen, over de doodseskaders in Honduras, over de parlementaire staatsgreep in Brazilië. Bestaat het risico niet dat dit kan gezien worden als hypocrisie van onze regering?

Bovendien zijn er weinig voorbeelden van inmenging die de vrede hersteld hebben. Afghanistan kent tot op heden nog geen stabiliteit. Irak is een verwoest land, geen enkele familie bleef gespaard. Libië, ooit het meest welvarende land van Afrika, is verscheurd tussen verschillende tegenover elkaar staande regeringen en rivaliserende bendes.

België heeft niets te eisen van de regering van Congo en haar bevolking. Het is aan de Congolese bevolking om over haar lot te beslissen, niet aan de Belgische regering.

Congo maakt een turbulente periode mee, dat is een feit. Er zijn al tientallen doden gevallen, zoals op 18 en 19 september, en de standpunten polariseren. Wie werkelijk wil dat dit land vrede en veiligheid mag ervaren, dat de bevolking een politiek en sociaal rijk gevuld leven heeft en zich economisch kan ontwikkelen, blijft best zo voorzichtig mogelijk. En dat betekent geen “kamp” kiezen tussen de meerderheid en de ene of de andere oppositie, maar dde initiatieven van nationale dialoog in alle discretie te ondersteunen. Dat betekent ook om het hypocriete spel van Londen en Washington niet mee te spelen. Zij geven Joseph Kabila lessen in democratie, maar werken wel structureel samen met Paul Kagame van Rwanda wiens gedrag niet minder bekritiseerbaar is. En als de Congolese bevolking de val van het regime van Kabila wenst, dan is het aan hen om over hun lot te beslissen, net zoals het Tunesische en Burkinese bevolking dat gedaan hebben. Het is niet aan onze regering om dit te doen!

Grégory D'Hallewin

Antoine Moens de Hase

Voor INTAL CONGO

(1) Uitzending RTL met Didier Reynders

(2) VOORSTEL VAN RESOLUTIE over de presidentsverkiezingen in de Democratische Republiek Congo- De Kamer

(3) Dufourny: "Il n'y aura pas de place Lumumba. Point à la ligne" op bruzz.be