Libië: weer slavernij door Europees beleid


Onlangs zond de Amerikaanse nieuwszender CNN gruwelijke beelden uit. In een dorp niet ver van de Libische hoofdstad Tripoli werden migranten als slaaf verkocht, voor een bedrag tussen 300 en 500 dollar. Plots komt het monster van de slavernij weer opduiken, een monster dat de Afrikaanse bevolking zo lang heeft geteisterd. Een artikel van Maxime Vancauwenberge en Antoine Moens de Hase.


In de reportage zien we het verhaal van de Nigeriaan Victory. Met het geld waarvoor hij jarenlang spaarde, wilde hij naar Europa trekken. Zijn tocht bracht hem in eerste instantie tot in Libië. Om daar te geraken moest hij al heel wat hindernissen overwinnen, maar in Libië werd het nog veel erger. Hij werd er gefolterd en als slaaf verkocht. Acht maanden lang moest hij er werken voor degenen die hem gekocht hebben, dan pas lieten ze hem vrij. Nu zit hij in een Libisch detentiecentrum en wacht hij op zijn gedwongen repatriëring naar Nigeria.

Wie is hiervoor verantwoordelijk? Hoe kan slavenhandel, iets wat sinds de jaren 1930 niet meer voorkwam in Libië (1), opeens terugkeren? Hoe kan zoiets gebeuren 69 jaar na de ondertekening van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens?

Multinationals eigenen zich alle grondstoffen toe

De meeste migranten vluchten voor de ellende in de landen van het Zuiden, waar multinationals zich alle grondstoffen toe-eigenen. Victory komt uit Nigeria, het grootste olieproducerende land van Afrika. In Nigeria pompen Shell, Total, BP en de andere oliemultinationals gigantische rijkdommen uit de bodem, zonder dat de lokale bevolking daar beter van wordt. Bovendien vervuilen ze de Nigerdelta en sluizen ze de torenhoge winsten door naar het Westen, de lokale economie en bevolking hebben er niets aan. In Nigeria had Victory slechts één droom: zijn land verlaten in de hoop een waardige toekomst te vinden. Het recent gepubliceerde rapport van de VN-conferentie over handel en ontwikkeling meldde dat de Nigeriaanse staat miljarden misloopt door valse facturen die de oliemultinationals uitschrijven (2).

Chaos na westerse interventie

De migranten die Libië bereiken, komen aan in een land dat in puin ligt. In 2011 deed een internationale coalitie een militaire interventie in Libië om het regime ten val te brengen. België, Frankrijk de VS en Spanje maakten deel uit van die militaire interventiemacht.

Die interventie, uitgevoerd in naam van de democratie, stortte het land in chaos en lokale milities versterkten hun macht, meer bepaald groeperingen die aan IS kunnen worden gelinkt. Het land is een regelrechte puinhoop, de enige wet die er nog geldt, is de wet van de sterkste.

België nam deel aan die militaire interventie, die door alle partijen die in het parlement zetelden (Vlaams-nationalisten, sociaaldemocraten, liberalen, christendemocraten en groenen) unaniem werd goedgekeurd. De PVDA veroordeelde die militaire interventie toen al, omdat bommen geen democratie zouden brengen, maar enkel chaos.

Van mensensmokkelaars tot slavenhandelaars

“Ze slaan ons elke dag. We hebben geen eten. En als je weg wilt gaan, moet je betalen. Anders ga je daar dood. Ik heb een vriend die samen met zijn vrouw naar Libië is gekomen. Zijn vrouw werd daar verkracht. Door bandieten, politie … Tegenwoordig weet je in Libië niet langer wie wie is. Zelfs kinderen dragen wapens. Kinderen van 17, 12, 10 jaar hebben wapens”, vertelt Abu Bakar, een vluchteling uit Mali wiens getuigenis door Artsen Zonder Grenzen is opgetekend.3

Door de chaotische situatie in Libië ontstonden tal van milities die elk een deel van het land controleren. Sommige van die milities beschouwen mensenhandel als een lucratieve activiteit en startten routes op om Afrikaanse migranten via Libië naar Europa te smokkelen.

Tijdens de EU-top in Malta, in februari 2016, beslisten de Europese leiders de migratieroute Libië-Italië te sluiten door de kustwacht op te leiden en te financieren die onder de bevoegdheid valt van de regering in Tripoli, onder leiding van Fayez Sarraj en die de steun geniet van de EU. De smokkelaars schoolden zich daarom om tot slavenhandelaars en verkopen migranten op slavenmarkten.

Mensensmokkelaars aanpakken? Europa financiert ze liever

e leiders van het maffia-achtige netwerk van mensensmokkelaars zijn nochtans bekend. Ze hebben bankrekeningen in Europa en ze investeerden hun geld hier ook in vastgoed. Dat staat in het rapport dat VN-experts in augustus publiceerden. “Bijna alle grote smokkelaars zijn bekend”, zegt Vincent Cochetel, Europees directeur van het VN-Agentschap voor de Vluchtelingen (UNHCR). “De Verenigde Naties, Interpol, Europol en de Europese staten beschikken over alle nodige informatie om tegen die personen op te treden. Je zou hun rekeningen kunnen bevriezen, hun huizen in beslag nemen en als ze Libië verlaten, zouden ze gearresteerd kunnen worden.”4 In België bevestigt minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) dat ze de Europese rekeningen van de mensensmokkelaars zouden kunnen bevriezen en hun huizen in beslag zouden kunnen nemen, maar dat zou tot juridisch heel ingewikkelde procedures kunnen leiden.

De werkelijkheid is heel anders. In september schreef de De Standaard dat de Italiaanse regering een deal had gesloten met sommige maffieuze netwerken van mensensmokkelaars opdat ze niet langer vluchtelingen naar Europa zouden helpen komen. In ruil voor miljoenen dollars, als compensatie voor hun verliezen, zouden de maffieuze netwerken verhinderen dat de vluchtelingen Europa bereiken. De deals met de maffieuze netwerken in Libië hadden ook nog een ander doel, namelijk de belangen van de Italiaanse multinational ENI beschermen. Die heeft in Libië 400 kilometer gaspijpleidingen en is er door de milities beschermgeld te betalen toch in geslaagd om ook na 2012 gas te blijven exporteren. De architect van deze deal is de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Marco Minniti, die vroeger voor de Italiaanse geheime dienst werkte.5 De Europese Unie had Italië onder druk gezet, want de EU weigerde het land te helpen om de vluchtelingencrisis in te dijken. Op de onthullingen van De Standaard reageerde staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) wel erg cynisch: “Op weg naar 0. Stop de illegale bootmigratie. Stop de asielchaos.”6

Europese grenzen uitbesteed

De steun aan de Libische kustwacht en aan maffieuze netwerken van mensensmokkelaars past in het ruimere politieke beleid om de grenzen van de EU te ‘outsourcen’, namelijk van derde landen te eisen dat zij de vluchtelingen zelf houden. Theo Francken verdedigt dat als het “nieuwe opvangmodel” dat we nu nodig hebben. Ver weg van journalisten en de publieke opinie. Ver weg van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. En volledig in strijd met de Conventie van Genève over de status van vluchtelingen.

Zelfs in de kampen die de Libische regering van Fayez Sarraj oprichtte en waar bijna 20.000 mensen vastzitten, zijn de omstandigheden schrijnend. Zeid Ra’ad Al Hussein, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, sprak zelf van “een grove belediging aan het geweten van de mensheid”. Tijdens het bezoek dat de observatoren van de VN van 1 tot 6 november 2017 aan Libië brachten, waren ze geschokt door wat ze daar zagen: “Duizenden uitgemergelde en getraumatiseerde mannen, vrouwen en kinderen, op elkaar gepropt, opgesloten in loodsen en van alle waardigheid ontdaan.” “Veel van de mensen die daar worden vastgehouden zijn al het slachtoffer geweest van mensenhandel, ontvoeringen, martelingen, seksueel geweld, dwangarbeid, uitbuiting, fysiek geweld, ze werden uitgehongerd of blootgesteld aan andere gruweldaden, heel vaak gepleegd door mensenhandelaars en smokkelaars.” De Hoge Commissaris voor de Mensenrechten verwijst naar de getuigenis van een man die wordt vastgehouden in het centrum van Tarik al-Matar, waar tweeduizend migranten op elkaar gepakt in een loods zitten, zonder werkende toiletten: “We zitten als sardienen in een blik, we slapen niet, we zijn ziek en we hebben al maanden niet meer gedoucht.” “Als we hier niet uit gehaald worden, zullen we allemaal sterven. Het is een lijdensweg. Het is almaar lastiger om te overleven in deze verstikkende geur van urine en uitwerpselen. In deze opvangcentra liggen er een heleboel mensen bewusteloos op de grond.”7

België “niet op de hoogte”

De situatie is dus veel minder rooskleuriger dan minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) ze voorstelde toen hij antwoordde op de vraag die PVDA-volksvertegenwoordiger Marco Van Hees hem op 15 september stelde. Didier Reynders ontkende niet alleen dat hij op de hoogte was van deals met de mensensmokkelaars, hij bevestigde ook dat de EU, in het kader van samenwerking met de Libische regering van Fayez Sarraj, erop toezag “dat de fundamentele mensenrechten en de verplichtingen betreffende het internationaal humanitair recht continu gerespecteerd worden”.

De observatoren van de VN en de reportage van CNN laten zien dat dat absoluut niet het geval is.

Hoe optreden tegen de slavernij in Libië?

De militaire interventie van de Europese landen, het terugstuurbeleid tegenover migranten en de samenwerking met de milities hebben ervoor gezorgd dat er in Libië slavenmarkten zijn ontstaan. België moet, als lid van de Europese Unie, ingrijpen zodat er zo vlug mogelijk een einde komt aan die verfoeilijke praktijken.
 

1. We moeten de akkoorden met de Libische milities aan de kaak stellen en opzeggen en hun Europese rekeningen bevriezen.
2. We moeten migranten die het slachtoffer waren van slaven- en mensenhandel dringend in Europa opvangen. België moet zijn aandeel vluchtelingen opnemen en zo het goede voorbeeld geven aan de rest van Europa.
3. We moeten binnen Europa legale en veilige toegangswegen creëren die een einde maken aan het geweld aan de Europese grenzen.

Dit artikel verscheen is Solidaire op 23 november en was door Maxime Van Cauwenberge en Antoine Moens de Hase (uit de groep intal-Congo) geschreven.

De CNN-reportage is hier te bekijken : http://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/libya-migrant-auctions/index.ht...

1 https://fr.wikipedia.org/wiki/Esclavage_en_Libye
2 http://www.jeuneafrique.com/359547/economie/petrole-nigeria-reclame-127-...
3 Twittervideo van MSF Sea https://twitter.com/MSF_Sea/status/827463307816640513
4 De Morgen, 7 augustus 2017
5 De Standaard, 2 september 2017
6 https://www.facebook.com/franckentheo/posts/980621622076871
7 http://www.un.org/apps/newsFr/storyF.asp?NewsID=40511#.WhLvjUribIV