Inbeslagname van 'namaakgeneesmiddelen' bewijst Afrika niet altijd een dienst


De Administratie der Douane en Accijnzen maakte op 13 november bekend dat het een stijgend aantal namaakgeneesmiddelen in beslag neemt. In 2008 ging het om 36 procent van alle namaakgoederen. De douane motiveerde haar acties door haar bekommernis om de volksgezondheid in Afrika, de bestemming van de medicijnen. “Namaak” is echter een vlag die vele ladingen dekt en de inbeslagname ervan bewijst niet noodzakelijk een dienst aan Afrika.


In eerste instantie moeten we verduidelijken wat namaak precies betekent. De website van financiën geeft de volgende definitie: "Een namaakproduct is een inbreuk op het industrieel eigendomsrecht. Merken, tekeningen en modellen, octrooien, … zijn onderworpen aan de industriële eigendom en mogen dus niet worden gebruikt zonder de toestemming van de houder van het recht."

Een namaakmedicijn kan dus een inbreuk vormen op een gedeponeerd handelsmerk, maar ook op een patent of een copyright. Maar in geen geval zegt dit iets over de kwaliteit van het product. Namaak kan minderwaadig, gelijkwaardig of beter van kwaliteit zijn in vergelijking met het merkproduct. Bovendien kan een bepaald product gepatenteerd zijn in Europa maar niet in Indië of Afrika, wat de productie en consumptie in die landen geheel legaal maakt. Wat voor een Europese douanier 'namaak' is, is dat niet noodzakelijk voor zijn collega's in Mumbai of Nairobi.

De timing van deze mededeling is interessant omdat ze samenvalt met een internationaal dispuut tussen enerzijds Indië en anderzijds de farmaceutische multinationals en de Europese Unie. Anand Sharma, de Indische minister van handel en industrie klaagde vorige week nog bij de World Intellectual Property Organisation (WIPO) in Genève over de campagne van verdachtmakingen die de farmaceutische multinationals hadden gelanceerd over de Indische medicijnenproducenten. Volgens Sharma is er een desinformatiecampagne opgestart om de doorvoer van Indische medicijnen via Europa te bemoeilijken.

Indië staat bekend als de apotheek van de Derde Wereld. Het is één van de weinige arme landen die in staat waren om een farmaceutische industrie te ontwikkelen toen de strenge bepalingen van de Wereldhandelsorganisatie nog niet van kracht waren. Het waren de Indische producenten die erin slaagden om het monopolie van de farmareuzen op de productie van HIV/AIDS-medicijnen te breken. Als gevolg daarvan tuimelde de kost van een HIV/AIDS-behandeling per jaar van meer dan 10.000 dollar naar 400 dollar. Afrika en Latijns Amerika zijn de belangrijkste afzetmarkten voor goedkope Indische medicijnen van goede kwaliteit. Spijtig genoeg lopen handelsroutes van India naar deze continenten dikwijls langs Europa.

India en de EU kruisten de degens recent ook in de TRIPS Council van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) nadat vorige maand voor de 18e keer een lading Indische medicijnen in transit op een Europese luchthaven in beslag werden genomen door de douane. Het ging om een lading van 1.740.000 tabletten clopidogrel, een populaire bloedverdunner, die onderweg was van Indië naar Venezuela. Volgens India wordt het medicijn volstrekt legaal geproduceerd en uitgevoerd en is de invoer en verkoop ervan in Venezuela eveneens legaal. Sanofi Aventis, dat in Europa een patent heeft op het product onder de merknaam Plavix, kloeg naar verluidt aan dat haar patentrechten geschonden waren en liet de 'namaakgeneesmiddelen' in Parijs in beslag nemen. Hetzelfde gebeurde in oktober vorig jaar in Amsterdam. Het duurde toen zeven maanden voor de lading clopidogrel terug werden vrijgegeven.

De douane van de EU-lidstaten beroept zich op de Europese Verordening 1383/2003 die de bescherming van de intellectuele eigendomsrechten uitbreidt naar goederen in transit. Deze verordening werd in ons land vertaald in de “Wet betreffende de bestraffing van namaak en piraterij van intellectuele eigendomsrechten van 2007”.

India klaagt aan dat Verordening 1383 gebruikt wordt om de internationale handel in goedkope medicijnen te belemmeren. In de WTO kreeg het land daarvoor steun van de Afrikaanse landen. Zij kunnen de merkgeneesmiddelen van de farmareuzen niet betalen en zijn maar wat blij dat ze in de Indische industrie een alternatief vinden. Volgens India brengt Europa op die manier de toegang tot medicijnen van miljoenen arme Afrikanen nog meer in gevaar. De Indische overheid zoekt nu alternatieve handelsroutes naar Afrika en Latijns-Amerika en overweegt de meerkost op zich te nemen.

De toegang tot medicijnen zou kunnen verbeteren voor de arme Afrikaanse bevolking indien de goedkope Indische medicijnen er gemakkelijk beschikbaar zouden zijn of, beter nog, indien Afrika zelf een farmaceutische industrie zou kunnen ontwikkelen. Het huidige patentregime werkt daarentegen monopolievorming verder in de hand. De Europese douanepolitiek schijnt nu een bijkomende barrière te willen opwerpen om de toegang tot de “apotheek van de Derde Wereld” te hinderen. Wij roepen onze bevoegde ministers op om er bij de Europese Unie op aan te dringen haar richtlijn te herzien. Waar schuilt immers het echte gevaar voor de volksgezondheid in Afrika?

 

Foto: http://www.flickr.com/photos/wheatfields/ / CC BY-NC-SA 2.0