Historisch vredesakkoord in Colombia


"We hebben de mooiste veldslag gewonnen, die van de vrede in Colombia. De gewapende strijd is afgelopen, nu begint de strijd om ideeën”, zei Ivan Marquez, hoofd van de FARC-onderhandelingsdelegatie, toen op 24 augustus het historisch vredesakkoord met de Colombiaanse regering werd gesloten.


52 jaar lang werd Colombia verlamd door een gewapend conflict. De Colombiaanse bevolking kreeg het tijdens deze oorlogsdecennia zwaar te verduren. Zes à zeven miljoen mensen (dertien procent van de bevolking) heeft zijn grond verlaten. Zij werden weggejaagd door de extreemrechtse paramilitaire milities die gefinancierd werden door de grootgrondbezitters die op hun beurt nauwe banden hadden met de vroegere president Alvaro Uribe.

Na een onderhandelingsperiode van vier jaar betekent dit vredesakkoord een grote overwinning voor de Colombiaanse bevolking en een geweldige zuurstofbom voor de hele linkse beweging in dit Latijns-Amerikaanse land. Eindelijk zal de Colombiaanse bevolking zich kunnen bezighouden met zaken die hen echt aangaan en het eigen lot in handen nemen.

Referendum

Maar vooraleer dit nieuwe Colombia werkelijkheid wordt, moeten de Colombianen zich op 2 oktober in het stemhokje uitspreken over het vredesakkoord. Volgens recente peilingen zouden de ja-stemmers de overwinning behalen, maar niet met een verpletterende meerderheid. Hoe verklaar je dat? Het einde van de oorlog is namelijk helemaal niet zo gunstig voor degenen die er profijt uit haalden.

Rechts in het kwadraat

Enerzijds zijn er de rechtse neoliberalen uit de steden die sedert 2010 aan de macht kwamen onder president Juan Manuel Santos. Zij steunt het akkoord wel, maar hoopt dat de democratische opening waarnaar de bevolking snakt, een vrome wens zal blijven. Zij hopen vooral dat het economische model waar zij volop voordeel uit halen, niet in vraag zal worden gesteld. Dat model is gebaseerd op massale export van ertsen, een (opkomende) industrie en een fiscaal beleid ten voordele van buitenlandse investeringen die een minderheid verrijken. Slechts vier procent van de arbeiders is lid van een vakbond. De patroons en de rechtse krachten willen kost wat kost de bestaande werkomstandigheden en lonen behouden. Voor deze neoliberale rechtse krachten die gretig uitkijken naar alle soorten vrijhandelsakkoorden, is het einde van het gewapende conflict een prima kans om nog meer winsten binnen te rijven. Bijgevolg steunen zij de ja-stemmers bij het referendum van 2 oktober.

Maar er is nog een tweede groep rechtse krachten: een harde, reactionaire kern, die vooral op het platteland actief is. Zij staan onder leiding van niemand minder dan Álvaro Uribe, president van 2002 tot 2010. Van meet af aan probeert hij met alle middelen de vredesonderhandelingen te saboteren. Hij organiseert bijvoorbeeld betogingen en laat petities ondertekenen om ervoor te zorgen dat er nooit vrede komt. Een van de senatoren van zijn partij, Ernesto Macias, verklaarde na afloop van de onderhandelingen: “Het heeft hen vier jaar gekost om alles aan de FARC (Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia, n.v.d.r.) te geven. Dat hadden ze ook op één dag kunnen doen.” 1 Maar waarom zijn ze zo heftig gekant tegen het vredesproces? Om de eenvoudige reden dat zij er het meest bij te verliezen hebben. Het eerste punt van het akkoord voorziet namelijk een “integrale landhervorming”. Vandaag is 52 procent van de landbouwgrond in het bezit van 1,5 procent van de Colombianen. Deze minderheid die de grond bezit en er winst uithaalt, heeft er dus alle belang bij om het gewapend conflict in stand te houden (en te voeden).

Paramilitaire milities ontwapenen

Bij voorgaande vredesonderhandelingen in de jaren 80, had de FARC de wapens neergelegd en aan de verkiezingen deelgenomen als politieke partij, de Unión Patriótica. Daarbij werden 5.000 van hun kandidaten, waaronder de presidentskandidaat, geliquideerd door paramilitaire milities en door huurmoordenaars van de grootgrondbezitters. De FARC vreest dan ook dat als zij de komende zes maanden de wapens neerleggen, zij opnieuw het doelwit worden van een “politieke genocide”. Daarom voorzien de huidige akkoorden dat de Verenigde Naties betrokken worden bij het toezicht op de effectieve ontwapening van de FARC, maar ook op de bescherming van de oudstrijders bij hun re-integratie als burgers.

Toch zal vooral de Colombiaanse staat (die steeds lijdzaam toezag en zelfs als medeplichtige optrad) de paramilitaire groepen moeten neutraliseren die in vele delen van het land terreur zaaien. Enkel een echte ontmanteling van de paramilitaire groepen kan garant staan voor een duurzame vrede.

Een democratisch begin

Met tranen in de ogen verheugen de diverse linkse krachten in Colombia zich op het einde van het langste gewapende conflict van het continent, dat meer dan 220.000 levens eiste. Zij verwelkomen deze nieuwe democratische opening die de mogelijkheid biedt te beginnen met de opbouw van een nieuwe maatschappij, met meer rechtvaardigheid en gelijkheid. Zij verlangen naar een nieuw land dat de boeren de kans biedt uit de ongeziene situatie van uitbuiting en verwaarlozing te geraken, waarin zij door het gewapende conflict vastzaten. Zij verlangen naar een Colombia dat het probleem van de illegale cocateelt die de drugshandel voedt, werkelijk aanpakt door de landbouwers economisch leefbare alternatieven te bieden. Een Colombia dat de slachtoffers van het conflict vergoedt, dat de talloze gepleegde misdaden aan het licht brengt en de schuldigen straft. Al deze punten komen uitvoerig aan bod in het 297 pagina’s tellende akkoord. Dat worden de nieuwe spelregels waar alle linkse krachten in Colombia snel werk van willen maken.

De ondertekening van het vredesakkoord is een grote overwinning voor de Colombiaanse bevolking. Na 52 jaar moorddadig conflict en vier vruchteloze vredesprocessen, hoopten nog weinig Colombianen bij de opening van deze onderhandelingen in 2012 op een gelukkige afloop. Maar de ondertekening van dit akkoord na het referendum van 2 oktober – als die ondertekening dan ook echt plaatsvindt – zal slechts een eerste stap zijn in een lange weg naar een vreedzame maatschappij waar de ongeziene ongelijkheid tussen rijk en arm verdwijnt. Het succes van dit vredesproces, dat op papier unaniem goedgekeurd wordt door internationale waarnemers vanwege zijn ambities en leefbaarheid, hangt in essentie af van de massale medewerking van de Colombiaanse bevolking. Dat is de “basis waarop het slotakkoord berust”, zoals in het voorwoord van het akkoord te lezen staat. De sociale bewegingen en linkse krachten van Colombia rekenen daarop.

(1) https://www.theguardian.com/world/2016/aug/24/colombia-government-farc-rebels-peace-deal-52-year-war

Dit artikel verscheen ook op de website van Solidair.org