De belangrijkste acute en chronische pathologie: militaire bezetting en kolonies

Rapport van de volksgezondheidsmissie in Palestina van 9 tot 14 april 2002. Marie-Christine Closon (gezondheidseconome, UCL), Dominique de Crombrugghe (juriste), Perrine Humblet (gezondheidssociologe, ULB), Philippe Mahoux (senator, geneesheer), Bénédicte de Meiers (opvoedster op het vlak van gezondheidspromotie), Thierry Messiaen (geneesheer), Victor Matkovic Ramirez (syndicaal afgevaardigde van de hospitaalsector, CGSP), Husain Shaban (socialistische mutualiteiten).


Rapport van de volksgezondheidsmissie in Palestina van 9 tot 14 april 2002. Marie-Christine Closon (gezondheidseconome, UCL), Dominique de Crombrugghe (juriste), Perrine Humblet (gezondheidssociologe, ULB), Philippe Mahoux (senator, geneesheer), Bénédicte de Meiers (opvoedster op het vlak van gezondheidspromotie), Thierry Messiaen (geneesheer), Victor Matkovic Ramirez (syndicaal afgevaardigde van de hospitaalsector, CGSP), Husain Shaban (socialistische mutualiteiten).

Sedert de akkoorden van Oslo is het levensniveau van de Palestijnen dramatisch gedaald. De Israëli's wurgen de Palestijnse economie door het inpalmen van de gronden en de natuurlijke rijkdommen (in de eerste plaats het water), door de export en de import te controleren (door maandenlange blokkades aan de grenzen van zowel de import als de export van medicamenten, medisch materiaal,...), door de bezette gebieden om te vormen tot een echte gruyèrekaas van Israëlische kolonies, door het beletten van het vrij verkeer van personen en goederen die onontbeerlijk zijn voor het economisch leven, en tenslotte door de Palestijnen de toegang te weigeren tot Israël om er te gaan werken.

Sedert 29 september 2000 hebben het begin van de Al Aqsa-Intifada en al de gebeurtenissen die hiermee gepaard gingen, Israël de gelegenheid gegeven om alle mechanismen van de economische, sociale en militaire verdrukking te versterken. De gevolgen hiervan lieten niet op zich wachten. De inbeslagname door Israël van de inkomsten van de BTW bijvoorbeeld heeft ervoor gezorgd dat de Palestijnse Autoriteit haar belangrijkste financieringsbron verloor.

Effecten van de belemmering van het vrij verkeer

De organisatie en de planning van een gezondheidssysteem veronderstellen eerst en vooral een totale bewegingsvrijheid van goederen en personen. Maar in de Palestijnse bezette gebieden is deze streng beperkt. De politiek om de gebieden af te sluiten heeft namelijk gevolgen voor:

  • De toegankelijkheid van het materiaal: eenmaal toegekomen in Israël, geraken noch de medicamenten, noch het medisch materiaal op hun bestemming in de bezette gebieden.
  • De basisgezondheidszorg: de vaccinatiegraad vermindert zienderogen, alsook de prenatale controle. Het UNRWA, het VN-agentschap voor hulp aan de Palestijnse vluchtelingen, registreert een terugval van 52% in de prenatale consultaties.
  • De toegang tot de gezondheidszorg: de verplaatsingen van de patiënten naar de gezondheidscentra worden systematisch beperkt tot de interne 'microzones'. Ook buiten de avondklok belemmert dit systeem de toegangsvrijheid tot alle niveaus van de gezondheidsdiensten, van de basisgezondheidszorg tot de secundaire en tertiaire zorgen. In geval van avondklok is elke toegang tot gezondheidszorg van een hoger niveau ernstig beperkt, zelfs verboden. Voor uitzonderingen moet zwaar onderhandeld worden met de verantwoordelijke militairen van de zone. Dit alles brengt een drastische terugval van het aantal hospitalisaties en van de gezondheidsactiviteiten met zich mee in de meeste hospitaaldiensten.
  • De organisatie van de gezondheidsstructuren: de verplaatsingen van het medisch personeel worden eveneens ernstig belemmerd. Om hieraan iets te doen, organiseren zij zich zodanig dat ze lange perioden op hun werk kunnen doorbrengen. De verlenging van de verplaatsingstijd van de specialisten verdubbelt en verdriedubbelt zelfs hun werktijd. De mobiele eenheden ondervinden dezelfde problemen, vermits zij praktisch niet meer kunnen rondtrekken. Het gezondheidspersoneel is eveneens het voorwerp van bedreigingen en geweld. 186 werknemers uit de gezondheidszorg werden gekwetst of gedood sedert het begin van de Intifada.
  • De spoedgevallen: de ambulances worden geblokkeerd met de uitvlucht dat ze zouden dienen om militair materiaal te verbergen. Het personeel van de ambulances is eveneens schietschijf van de schutters van het Israëlisch leger.
  • De milieufactoren: het toezicht op de kwaliteit van het water en de voedselvoorziening hangt af van de mobiliteit van de technici die gewoon zijn om regelmatig stalen te nemen en ad hoc technieken toe te passen (bvb. het aanbrengen van chloor in het water). Deze mobiliteit is niet meer verzekerd, zodat moet gevreesd worden voor heel wat risico's voor de volksgezondheid.

In de huidige omstandigheden is het onmogelijk om correct de graad van verhoging van de sterfte- en ziektecijfers te evalueren. Die zijn echter zeker niet te verwaarlozen. Het is inderdaad zo dat de nood aan basisgezondheidszorg toeneemt in een situatie van zeer uitgesproken economische recessie, wat zeker het geval is als het grootste gedeelte van de economie bevroren is en hierdoor 80% van de bevolking beneden de armoededrempel leeft. De nood aan zeer gespecialiseerde tertiaire zorgen is ook sterk toegenomen, met meer dan 20.000 gewonden, waaronder talrijke mensen met blijvende invaliditeit...

Schade aan de medische infrastructuur

De wegversperringen tussen Gaza, de Westelijke Jordaanoever en Jeruzalem, die geografisch gezien dicht bij elkaar liggen, hebben de parallelle ontwikkeling van ministeriële instanties en medische infrastructuur in Gaza en de Westelijke Jordaanoever noodzakelijk gemaakt. Daardoor ontstaan er risico's op verspilling, versnippering van middelen en bijkomende moeilijkheden voor de planning en de coördinatie van de gezondheidszorg. Sedert de tweede Intifada zijn de problemen van gebrek aan medische infrastructuur nog toegenomen. De vernielingen raken ook de gezondheidscentra. Zo zijn vijf gezondheidscentra in Ramallah volledig of gedeeltelijk vernield sinds de eerste dagen van de bezetting in april 2002.

Gevolgen voor de mentale gezondheid

Het psychisch en fysisch geweld en elk gevoel van onveiligheid tekenen heel de problematiek van de individuele en collectieve mentale gezondheid. Dit dagelijks geweld, dat zijn tol eist zowel op materieel als op menselijk vlak, en dat op elk niveau van de Palestijnse samenleving, drukt zich ook uit als symbolisch geweld: de totale afhankelijkheid van de willekeur van de Israëli's (er kan niets gedaan worden of het wordt direct onderdrukt, belet of vernield) veroorzaakt een permanente stress. Andere repressieve acties, zoals willekeurige en onvoorziene vernielingen van huizen (huis = toevluchtsoord = haard van het familiaal leven = gevoel van veiligheid) vormen een enorme last aan symbolisch geweld. Zij zijn ook een herinnering en een terugkeer naar de ontwortelingen van vroeger, die van 1948, 1967, 1971, enz., met al wat dit met zich meebrengt aan geweldbelevenissen, zoals angst, het gevoel van verlies van bezittingen, rouw, het uiteenhalen van gezinnen, gedwongen verplaatsingen, een acuut gevoel van schaarste, voortdurende frustraties, vernederingen,...

Geïntegreerde gezondheidszorg, planning en coördinatie van de gezondheidszorg ingeperkt

De gezondheid van een bevolking is onverbrekelijk verbonden met de sociaal-economische en politieke context en met het milieu waarin zij leeft, met haar manier van leven, met de zorg waarvan zij kan genieten (structuur en toegankelijkheid van de zorg), met haar individuele en collectieve uitingen van gezondheid, met haar stressniveau en met het al dan niet aanwezig zijn van een veiligheidsgevoel. Sedert 1995 oefent de Palestijnse Autoriteit in theorie de controle uit over de gezondheidszorg, de opvoeding en de fiscaliteit. Maar in feite heeft zij geen keuze wat de instrumenten en de strategieën betreft, in het bijzonder op het vlak van de buitenlandse relaties of de belastingheffing. Bovendien eigent de Israëlische staat zich de controle toe over sleutelsectoren zoals de watervoorziening, het milieu, de communicatiemiddelen en het transport.

Om tegemoet te komen aan de hoogdringendheid van de situatie heeft de Palestijnse Autoriteit tot overmaat van ramp haar gezondheidspolitiek moeten heroriënteren. Om de beperkingen in het vrij verkeer van de bevolking en het gezondheidspersoneel te omzeilen, heeft zij de nadruk moeten leggen op de decentralisatie van de gezondheidsdiensten. Ook de diensten voor mentale gezondheidszorg en voor rehabilitatie van gehandicapten werden versterkt. Om de groeiende verpaupering tegen te gaan werd voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen een publieke verzekering voor gratis toegang tot de gezondheidszorg ingesteld, en dit niet enkel van de kant van de Palestijnse administratie, maar ook vanwege de voornaamste NGO's. Maar deze situatie kan niet eeuwig blijven duren.

Besluit

De factoren die een belangrijke impact hebben op de verslechtering van de fysische en mentale gezondheid van de Palestijnen zijn vooral de politiek van afsluiting van hun gebieden, de avondklok en talrijke andere belemmeringen voor het vrij verkeer van personen (check-points,...), de economische wurging, het voortduren van de conflicten en het geweld, het afsnijden van de toegang tot de medische infrastructuur, de beperkingen op de normale ontwikkeling van een geïntegreerde gezondheidszorg, de planning en de coördinatie van de zorg. De voornaamste oorzaken van de acute en chronische pathologie in Palestina zijn de Israëlische bezetting en kolonisering en, sinds kort, ook de militaire agressie die de vernietiging van alle sociale, economische, culturele en administratieve infrastructuur van de Palestijnse staat beoogt. De Israëlische staat maakt systematisch en zonder onderscheid gebruik van geweld, vernedering en willekeur, zowel tegen strijders als tegen burgers, en maakt zich hierdoor schuldig aan flagrante schendingen van de Vierde Conventie van Genève.

Voor het volledig rapport, contacteer Perrine Humblet