ALCA, een streep door de gezondheidsrekening van Latijns-Amerika

Latijns-Amerika ondergaat reeds twee decenia een neoliberale economische politiek.
Nieuwe vrijhandelsakkoorden moeten die nog versterken. Dit zou de superoplossing
worden voor de onderontwikkeling van het continent. Maar de economische groei
blijft onder de helft van het gemiddelde dat de VN noodzakelijk achten voor
ontwikkeling en armoedebestrijding. De kloof tussen rijk en arm neemt toe, de
gezondheid van miljoenen latino’s staat op het spel.


Latijns-Amerika ondergaat reeds twee decenia een neoliberale economische politiek. Nieuwe vrijhandelsakkoorden moeten die nog versterken. Dit zou de superoplossing worden voor de onderontwikkeling van het continent. Maar de economische groei blijft onder de helft van het gemiddelde dat de VN noodzakelijk achten voor ontwikkeling en armoedebestrijding. De kloof tussen rijk en arm neemt toe, de gezondheid van miljoenen latino’s staat op het spel.

Een eerste neoliberale maatregel is de doorgedreven privatisering van de overheidsinstellingen, van de post, over ziekenhuizen, tot begraafplaatsen. De opbrengst van dat alles is tijdelijk, en de overheid blijft vrijwel zonder middelen achter. Een tweede ingreep is het aantrekken van buitenlandse investeringen. Een groot gedeelte van die investeringen bestaat uit vluchtig, speculatief kapitaal. Zij zijn de oorzaak van de destabilisatie en de opeenvolgende economische crisissen die het continent onderging sinds 1990. De derde peiler van de neoliberale economische ‘ontwikkeling’ van Latijns-Amerika is de schuldenlast, die maar blijft toenemen. De schuldaflossing slokt vandaag 56 procent van de inkomsten uit export op.

In 1980, toen het neoliberalisme zijn eerste voorzichtige stapjes zette in Latijns-Amerika, telde de regio 39% armen. Vandaag is dat 44%, of 224 miljoen mensen. 90 miljoen van hen leven in absolute armoede. Nergens is de kloof tussen arm en rijk zo groot: de 20% rijksten beschikken over een inkomen dat 19 maal groter is dan dat van de 20% armsten.

Nochtans willen de Verenigde Staten deze nefaste neoliberalisering van de economie nog verder doorvoeren, via de invoering van een continentaal vrijhandelsakkoord, ALCA, of Area de Libre Comercio de la Américas. De VS willen daarmee hun hun controle op Latijns-Amerika versterken op vlak van afzetmarkten, investeringen en grondstoffen, meer specifiek petroleum. Bovendien azen ze er ook op water. ALCA moet een ruimte vormen voor het vrij verkeer van VS-kapitaal en -goederen, van Canada tot Vuurland. Om een economische integratie te forceren op maat van de Noord-Amerikaanse belangen, moet elke mogelijke autonome integratie van Latijs-Amerika gebroken worden. De VS wilden de ALCA ten laatste tegen 2005 in voege laten treden – maar dat objectief zal allicht niet gehaald worden.

De neoliberalisering van een continent

Wat kunnen we verwachten als de ALCA een feit wordt? Het volstaat even te gaan kijken naar Mexico, dat sinds 1994 in het vrijhandelsakkoord NAFTA zit, samen met de VS en Canada. ALCA is in wezen de uitbreiding van het NAFTA-akkoord. In de jaren ’70, dus vóór de neoliberalisering en vóór NAFTA, groeide de Mexicaanse economie jaarlijks met 6,6%. In de jaren ’90 daalde die groei tot een gemiddelde van 3,1%, minder dan de helft. Ook hier was het zogenaamde neoliberale mirakel dus eerder een luchtspiegeling! Sinds de start van NAFTA is het aantal Mexicanen dat minder verdient dan het minimumloon gestegen met een miljoen. De informele sector, waar arbeiders geen enkel recht hebben - niet op staking, niet op pensioen, niet op ziekteverzekering - beslaat de helft van alle jobs. 20 miljoen arbeiders leven in absolute armoede, dat zijn er 8 miljoen meer dan voorheen. Door de invoer van Noord-Amerikaanse landbouwproducten verloren zes miljoen landarbeiders hun job. Volgens de Wereldbank leeft 57% van de Mexicaanse bevolking in armoede. Sinds NAFTA zijn de voedselprijzen in Mexico met 560% gestegen, het inkomen slechts met 135%.
De 32 landen van Latijns-Amerika die met de VS en Canada de ALCA moeten vormen, kunnen dus niet veel goeds verwachten. Het het verslechteren van de levensomstandigheden, de toename van de werkloosheid en het verlies aan koopkracht zullen het recht op gezondheid verder aantasten. In de gezondheidszorg zal de tendens tot privatisering zich verderzetten. Meer nog, het recht van de staat om de gezondheidszorg van privatisering te vrijwaren, zal worden opgeheven. Het algemeen principe van ALCA is het omvormen van sociale diensten tot koopwaar.

Een tweede belangrijk punt is de prijs van de geneesmiddelen. ALCA zal het patentrecht van de grote farmaceutische firma’s versterken. De farmaceutische reuzen uit de VS maken nu al monsterwinsten met hun veel te dure geneesmiddelen. Een uitbreiding van het patentrecht zal deze monopolies nog meer macht geven.

ALCA bedreigt bovendien ook de gezondheid van de bevolking van de VS zelf. Nu al contracteren ziekenhuizen in de VS Mexicaanse verpleegkundigen onder zeer slechte voorwaarden. Deze praktijk wordt zeker uitgebreid onder ALCA, en zal de arbeidsvoorwaarden in de Amerikaanse gezondheidssector verder aantasten.
Privé-ondernemingen staan trouwens ook al te dringen om de beste brokjes van de openbare ziekenhuizen in te pikken, en van openbare gezondheidsdiensten zoals Medicare en Medicaid.

Breed verzet tegen ALCA

De invoering van de ALCA loopt echter niet van een leien dakje. De verkiezing van linkse regeringen - in Venezuela met Chávez, in Brazilië met Lula en in Argentinië met Nestor Kirchner - is daar niet vreemd aan. Maar ook de weerstand van de de Latijns-Amerikaanse bevolking neemt toe. Dit ondanks het feit dat het hele ALCA-gedoe ver weg, achter de coulissen wordt bedisseld.

Het is niet toevallig Cuba – het enige land dat overigens uitgesloten is van toetreding tot ALCA – dat in dit verzet een toonaangevende rol speelt. Cuba is het enige land van Latijns-Amerika dat dankzij zijn socialistisch systeem ontsnapte aan de gevolgen van het neoliberalisme. Hoewel het eiland tot de armere landen van het continent behoort en bovendien gebukt gaat onder een economische blokkade, kan Cuba veel betere sociale resultaten voorleggen dan de rest van het continent. Terwijl in Latijns-Amerika ongeveer de helft van de bevolking arm is en bijna een kwart extreem arm, zitten in Cuba zelfs de 10% armsten nog ruim boven de armoedegrens. In Cuba is de levensverwachting 7 jaar hoger dan het gemiddelde van Latijns-Amerika. De kindersterfte ligt er 6 keer lager. Als de hele regio dezelfde scores zou halen als Cuba, dan zouden elk jaar 355.000 kinderen niet hoeven te sterven. Daarmee toont het rebelse eiland aan dat er wel degelijk een alternatief is voor de neoliberale ramp.

Reeds drie keer had in Cuba een internationale conferentie tegen ALCA plaats. Honderden vertegenwoordigers van Latijns-Amerikaanse vakbonden, vrouwenorganisaties, boeren-, milieu- en andere strijdbewegingen verzamelden in Havana om een gezamenlijke strategie tegen het vrijhandelsakkoord uit te werken. Samen zeggen zij klaar en duidelijk: ”Ons Amerika is niet te koop! Ja aan de soevereiniteit van de volkeren, neen aan ALCA! Laten we samen een ander Amerika oprichten.”

Bronnen:
http://www.lavaca.org/forosocial/nota319.shtml
http://www.aflcio.org/issuespolitics/globaleconomics/upload/Health-care-workers.pdf
http://www.libros.com.sv/edicion26/alca.html
http://www.ecoportal.net/contenido/temas_especiales/pol_tica/el_tlc_y_el_alca_son_remedios_altamente_venenosos_para_la_salud
http://www.cubasocialista.cu/texto/csalca7.htm
OSVALDO MARTÍNEZ. ALCA: projet d’annexion de l’Amérique Latine in Les Dessous de l’ALCA. Zone de libre-échange des Amériques. Points de vue du Sud. Alternatives Sud, vol X (2003)1
M. VANDEPITTE. Armoede, rijkdom en socialisme in Cuba : een andere wereld is mogelijk. (2002)

Met dank aan Adolfo G. Alvarez Pérez, specialist in Internationale Gezondheidszorg, onderzoeker aan het Nationaal Instituut Voor Hygiëne, Epidemiologie en Microbiologie van Havana en professor aan de Nationale School voor Openbare Gezondheidszorg van Cuba, voor zijn nuttige suggesties.