Mabuhay, Pope Francis!

De paus is net vertrokken na een vierdaags bezoek aan de Filipijnen. Eindelijk. Zijn bezoek werd zolang op voorhand aangekondigd, gepromoot en mijn strot in geduwd, dat ik eerlijk gezegd blij ben dat hij weer weg is. Maar hij heeft mij wel enigszins verbaasd, maar zijn woorden en daden ga ik hier niet uit de doeken doen. Daar hebben talloze nationale en internationale media zich al mee beziggehouden. Wat me echter ook verbaasde, was de houding van de Filipijnse regering tegenover de paus en tegenover het volk. Iets wat veel minder in de ‘zalige’ schijnwerpers kwam te staan. Aangezien ik momenteel verblijf in een ‘Urban Poor community’, zoals dat dan heet, in Manilla en zijn bezoek hier dan ook op de voet heb gevolgd, zal ik mij hierop toespitsen. Maar zoals velen weten, is de paus ook naar Tacloban en Palo geweest, in Leyte. Twee plekken waar massa’s volk vol ongeduld, maar vooral vol hoop, uitkeek naar zijn komst.

POPE OF THE POOR

Pope Francis, één van de meest progressieve personen die ik al met dat naamkaartje heb zien rond wandelen. Al is het tegenwoordig eerder ‘rondrijden’, in de futuristische Pope-mobiel. De man spreekt zich openlijk uit over corruptie en onrecht en toont zich niet enkel met woorden maar ook in zijn daden oprecht bekommerd om het lot van de armen, de gemarginaliseerden. Deze menselijke instelling zorgt voor een populariteit vanjewelste. Als sterk katholiek land is het voor de Filipijnse bevolking ook gewoon hét moment van hun jaren als gelovige. De hordes mensen die keer op keer de straten flankeerden wanneer de paus voorbij raasde in zijn uitgebouwde golfkar, was onwezenlijk. Ontelbare camera’s en gsm’s werden bovengehaald om ook maar één, al is het een wazige of overbelichte, foto of video te kunnen maken. Alsof ze het deze nodig zouden hebben om te kunnen aantonen dat ze er daadwerkelijk bij waren. Mensen vielen flauw, of van de hitte, of van de massa die net iets te enthousiast een foto wouden nemen. De liefde werd verklaard op zoveel diverse toonhoogtes en volumes dat het me zou verbazen moest niemand van hen het daadwerkelijk menen. Het is onvoorstelbaar. Maar ook wel ontroerend.

Het is ontroerend om te zie hoe mensen kippenvel krijgen wanneer ze nog maar zijn keppeltje zien verschijnen. Het is ontroerend hoe mensen in tranen of lachen uitbarsten van vreugde en ongeloof, alsof ze god zelf hadden gezien. Het is ontroerend om te horen hoe hoopvol de mensen, vooral de armere bevolking, zijn. Hoop dat hun levenssituatie zal verbeteren. Dat de paus zal zien hoe ze leven en dit zal aanvechten. Voor hen. Met hen. Een beter leven, weg uit hun woningen die omgeven worden door ongedierte, vuilnisbelten, doodzieke riviertjes, … weg uit de omgeving die hen belemmert degelijke scholing te ontvangen die zou kunnen leiden naar degelijk werk, met een degelijk inkomen, … weg uit het leven waarin ze al jaren geleden het leven hebben achtergelaten en zijn begonnen met overleven. Maar het meest ontroerende is hoe de mensen, die diep vanbinnen goed genoeg weten dat de situatie, de oneerlijke situatie, wat zij hun overlevingssituatie moeten noemen, veroorzaakt wordt door hun eigen regering, hun christelijkheid tonen. Talloze malen heb ik uit de mond van zowel mannen, als vrouwen, jong en oud, horen weergalmen dat ze hopen dat de paus hun president zegent, opdat hij het rechte pad zou verkiezen. Dan zouden ze hem kunnen vergeven. Dan konden ze hem nog een kans geven.

SECURITY MEASURES

En die kans kreeg hij. En dit is wat hij ermee deed. De paus, het symbool van de armen, werd een postkaart voor de ogen gehouden. Al sinds mijn aankomst in oktober, wordt het pauselijk bezoek gepromoot als een festival. Opvallend waren de wijdverspreide ‘beautifications’. In Manilla uitte dit zich in het grootschalig vernieuwen en herschilderen van de wegmarkeringen waarlangs de pauselijke routes zouden lopen, een nog grootschaligere mobilisatie van straatvegers en afvalophalingen, … talloze herstellingen werden gedaan en wat niet op tijd hersteld kon worden, werd bijna letterlijk onder tafel geveegd. Opvallend was dat de uitgestippelde routes zo min mogelijk tot nooit langs enige sloppenwijk of ‘urban poor’ wijken zou lopen. Ze moeten het werk licht houden, niet? In Tacloban was het moeilijk om niet langs dergelijke wijken te gaan. Al zeker niet als men richting Palo zou afreizen. De enige oplossing die de regering Aquino bedacht, om de gevolgen van haar onbekwaamheid, of zelfs weigering, om degelijke hulp, steun en wederopbouw te bieden aan de slachtoffers van tyfoon Yolanda, vorig jaar, te verstoppen, waren gigantische platen die voor kapotte huizen en zelfs wijken werden geplaatst. De kustlijn in Tacloban werd wel behouden, nadat eerder de plaatselijke markt verwoest werd. En dat terwijl marktkramers in evacuatiecentra zaten, in afwachting van typhoon Ruby. Ook massagraven kregen mooie gedenkstenen, al ging het enkel om diegene waar de paus langs zou rijden. Verbazend waar de regering de middelen vandaan haalt om dergelijke opknapwerken te realiseren, terwijl haar bevolking nog steeds in grootschalige armoede leeft, die in elk aspect van hun leven een bepalende factor is.
Maar naast het onmenselijk geknutsel, werd er toch ook nog maar eens benadrukt dat dit allemaal voor de paus was. Dit deed men met behulp van gigantische banners die voetgangersbruggen overspannen en wit-gele posters die het pauselijk gelaat tonen op elke lantaarnpaal die nog maar een beetje strategisch geplaatst is. Niet enkel de regering, maar ook de commerciële sector zag haar kans schoon om in te spelen op deze ‘paus-hype’. T-shirts, knuffels, kussens, badges, waaiers, petjes, paraplu’s, … zelfs vitamines kregen een lachende Francis op de verpakking. De media deed ook haar best om ervoor te zorgen dat je vooral niet vergat dat de paus eraan zat te komen. Alsof de man drie maanden op voorhand zijn koffer al aan het pakken was. De pope-fever, wat de media haar eigen creatie noemde tijdens het vierdaagse bezoek van de man, werd al lang op voorhand overgedragen. Een geluk dat ik een sterk immuunsysteem heb en niet gezwicht ben. Anderen helaas wel, maar zij kregen het deksel op de neus.

Een zee van volk, met een brandend verlangen om de paus te kunnen verwelkomen werden eerst en vooral geweerd van de luchthaven. Tegelijkertijd werden ook talloze vluchten gecanceld, wat ervoor zorgde dat een heleboel mensen, die mogelijk zelfs wouden vluchten van deze ‘pope-fever’, konden dus niets anders doen dan de binnenkant van de internationale luchthaven verkennen of weer huiswaarts keren. Pas later op de dag van de paus zijn aankomst, kregen de mensen hem te zien. Cruisend in zijn pope-mobiel, werd hij de straten door geracet. Dit met de angst voor mogelijke aanvallen aan het adres van de Heilige Vader. Wat bedenkelijk is, gezien de aanwezigen op afstand werden gehouden met houten en metalen hekken. Alsof dat niet genoeg was, hielden slingers van politieagenten de hekken in de gaten. Je leest het goed. De hekken. Want geloof me vrij. Die hekken waren echt niet zo simpel om over te klimmen.

Ook bij volgende doortochten, zoals op vrijdag, van en naar het presidentieel paleis en de kathedraal van Manilla, werd de goddelijke sfeer overstemt door de overvloed aan blauw op straat. En groen. Want ook het leger stond paraat om enige dreiging meteen in de kiem te smoren. De angst voor enige aanval voor een aanval ging zelfs zover dat de regering gebood dat de zendmasten van de gsm-operatoren uitgezet werden wanneer men in de buurt kwam van de paus. Dit maakte het voor de mensen lastig om elkaar terug te vinden in de massa, aangezien het betekende dat voor diverse dagen in Manilla City en omstreken geen bereik was. Dit terwijl diverse mensen zijn afgevoerd naar het ziekenhuis omwille van de drukte. Je kan je afvragen of dit allemaal wel nodig was, om nog maar te zwijgen van de legaliteit ervan.

Maar dit was niet het einde van de dreigingsfobie. Op z’n Amerikaans sloten ze het Rizal Park, de plek waar de grote slotmis zou plaatsvinden, drie dagen op voorhand af. Een ramp voor zij die daar hun zaken doen. Straatverkopers in Metro Manilla hebben elk hun eigen plek en kunnen niet zomaar even verhuizen. Er bestaat een onderling, onuitgesproken pact tussen de straatverkopers met betrekking op hun territorium en hun koopwaar. De verkopers in Rizal Park hadden voor meerdere dagen dus geen werk, geen inkomen en dus geen eten. De DSWD bood hen echter wel een oplossing. Voor 360 pesos, iets meer dan €6 per dag, konden ze straatvegers worden op de plekken die door de paus voorbij gereden zouden worden. Op zich een mooi gebaar van hét Departement voor Sociaal Welzijn en Ontwikkeling, maar niet echt probleemoplossend. Het bedrag ligt veel lager dan ze zouden kunnen verdienen. Zeker tijdens het bezoek van de paus, waar ‘heilige’ merchandise ook zijn omloop doet bij de straatverkopers en heel wat geld in het laatje brengt.

De straatverkopers zijn echter niet de enige die door het bezoek van de paus hun inkomen zien verdwijnen als sneeuw voor de zon. Vele bestuurders van het openbaar vervoer, en vooral de befaamde jeepney-chauffeurs, verliezen heel wat vast cliënteel door de afgesloten routes. Ook al zijn vele van deze afsluitingen slechts tijdelijk, toch treft het hen. Tricycle-bestuurders lossen dit op door van en naar de plekken te rijden waar de paus komt, zoals vooral op zondag het geval was, maar jeepney’s, bussen en taxi’s kunnen dit niet doen. Jeepney-bestuurders die sowieso al het laagste inkomen hebben binnen de hiërarchie van de openbare vierwielers, wordt het zwaarst getroffen. De DSWD had echter geen oplossing voor hen. Misschien was het budget al opgegaan aan de laatste veiligheidsmaatregel van de regering Aquino.

De MMDA, Metro Manila Development Authority, kocht talloze luiers aan. Jawel. Luiers. Haar medewerkers dienden deze aan te trekken om te vermijden dat ze hun post zouden verlaten voor een mogelijk WC-bezoek. De MMDA-personeelsleden staan in voor het regelen van het verkeer en faciliteren van de massa’s mensen die op de been zijn om een blik op de Heilige Vader te kunnen werpen. De absurditeit ten top. Zeker als je weet dat er zo een 25.000 militairen en agenten zouden instaan voor de veiligheid van de paus. Angst alom. Maar waarvoor?

PEOPLE'S ORGANIZATIONS

Dat de angst gegrond zou kunnen zijn omwille van de dreiging dat er een aanval op de paus zou plaats vinden, is mogelijk. Maar dat betekent niet dat er daadwerkelijk een dreiging is. Misschien, als we het vanuit een ander perspectief bekijken, is er volgens de Filipijnse regering een dreiging vanuit een andere hoek. Een dreiging die niet op de paus is gericht, maar eerder op de huidige administratie en haar legitimiteit. Het verfraaien van verloederde buurten met een likje verf en golfplaten is één ding. De volksorganisaties op afstand houden is iets anders.

Het is duidelijk dat president Aquino tracht te vermijden dat de paus té veel zou worden blootgesteld aan de reële situatie van het land dat hij geacht wordt te leiden. Vanuit het postkaart-idee, en de middelen die blijkbaar toch tot zijn beschikking zijn, misschien uit zijn spaarboekje?, kon hij een beeld opgooien dat het best wel oké is. “Natuurlijk zijn er problemen”, zo stelt hij, “maar het gaat al pakken beter dan vroeger. Kijk maar naar wat de vorige administraties mispeuterd hebben.” Het is namelijk al lastig genoeg dat deze menslievende paus ontmoetingen wilt met overlevenden van tyfoon Yolanda en met jeugd, en die is verdomd mondig tegenwoordig. Dus een beeld creëren dat mogelijke negatieve stellingen zou kunnen ontkennen, lijkt een goede oplossing. Maar wat als er de mogelijkheid is van organisaties om die ideale postkaart om te draaien en de paus te laten lezen hoe het er achter het mooie plaatje aan toe gaat. Hij is niet dom, die Aquino. Hij had er aan gedacht. Een beleefde vraag aan de grassroots-organisaties om zich rustig te houden tijdens het bezoek van paus Franciscus, werd met digitaal protest onthaald en verworpen. “We, as part of the people, as organizations representing the people, we have as much, if not even more, the right to see and speak with Pope Francis!”

Dan maar met fysieke barricades, namelijk de hekken, en psychologische barricades, met name politie, militairen, veel zwaailichten en wapens. Parallel was er een verbod op borden. Niet zozeer protestborden, maar plakkaten met berichten naar de paus waren niet toegelaten omwille van de mogelijkheid om de paus er een mep mee te verkopen. Want zoals we weten, is dat het eerste wat deze mensen zouden willen doen met een dergelijk bord. Daarnaast werden ook paraplu’s en dergelijke verboden. Zelfs een enthousiaste man met een ellenlange selfie-stick kreeg prompt de keuze deze op te bergen of zelf opgeborgen te worden. Op zich klinkt het niet zo een gekke regel, maar het neigt wel sterk naar een zoveelste maatregel om de waarheid de mond te snoeren.

Net als die geslepen Aquino, zijn ook de massaorganisaties niet dom. Eerst hingen ze doorheen heel Metro Manilla grote banners met solidariteitsboodschappen voor de paus. Ook werden talloze lantaarnpalen beklad met dergelijke boodschappen op kleinere affiches. Duidelijk en vol in het zicht. Het doet denken aan een knipoog naar de paus-hype campagne van de overheid en de media, maar dan met wat meer fond. Daarnaast brachten organisaties, waaronder GABRIELA, in plaats van borden brede banners en affiches mee naar de erehagen. Of de paus ze heeft gelezen is de vraag, maar het belangrijkste is dat de boodschap er was. Toch had niet iedereen evenveel geluk. Organisaties als Migrante en andere hadden minder geluk toen ze gestopt werden onderweg naar de erehagen, dicht bij het presidentieel paleis. Ze hadden borden bij, vandaar.

Maar niet enkel organisaties, ook individuen werden een halt toegeroepen. Zo werd een priester, die in Tacloban de speech van de paus zou bijwonen én op de gastlijst stond, niet toegelaten. Hij herinnerde zich dat hij ooit kritiek had geuit op de president en zijn beleid. Ook een groep zusters uit Mindanao, die kritiek hadden gegeven op de manier waarop de regering van Aquino omging met de slachtoffers van tyfoon Yolanda, werden gestopt op hun weg door Leyte, richting paus. Met de beschuldiging leden te zijn van de NPA, een organisatie die bestempeld werd als de gewapende terreurtak van de lokale communistische partij. Alle papieren die ze zorgvuldig in orde hadden gebracht om van Mindanao, door Leyte, tot bij de Heilige Vader zelve te geraken, konden niet baten. Tot zover zijn kans, denk ik dan, maar wel een harde realiteit.

REALITY IS SUPERIOUR TO IDEAS

Met deze woorden besloot paus Franciscus zijn speech in UST, waar hij te woord werd gestaan door vier jongeren. Eén van zijn gewenste ontmoetingen die dan wel doorging. Zijn bezoek aan Leyte, waar hij een ontmoeting zou hebben met diverse overlevenden van tyfoon Yolanda, werd ingekort door een naderende tyfoon. Na zijn vertrek liet een vrijwilligster het leven door het instorten van een deel van het decor. Een realiteit. De paus van de armen dacht aan haar tijdens die speech. Op hetzelfde moment werden verschillende mensen afgevoerd naar het ziekenhuis door de commotie die ontstond rond de omgeving van de universiteit tussen mensen die maar al te graag de Heilige man wilden zien. Een realiteit. Vervolgens trokken miljoenen mensen naar Lunetta & Rizal Park om er de mis in open lucht, voorgedragen door de paus, bij te wonen. Ik incluis. Met een stroom van mensen die ik in mijn leven nog niet bij elkaar had gezien, werden we doorheen lege straten en bruggen gevoerd. Langs holle ogen en magere armen. Langs natte voeten die vanuit een doorweekt zeil staken en de eigenaar van de voeten zijn of haar huis moest noemen. Een realiteit. De hele dag had het geregend en de plassen op de, nu autovrije, wegen groeide zienderogen aan. De olievlekken werden zichtbaar, het afval werd zichtbaar en daarmee ook een doordringende geur. Een realiteit. Nu begonnen ook de mensen zichtbaar te worden die niet meewandelden en geen zeil hadden om een huis te noemen. Ze keken gewoon. Er ging zelfs geen hand de hoogte in. Geen vraag naar geld. Gewoon een starende leegte. Een drukke eenzaamheid tot aan het park. Een realiteit. Het park was vol, werd afgesloten en hoopvolle mensen werden tegengehouden door nieuwe slierten politie om zich tegen de gesloten poorten te werpen. Teleurstellend voor sommigen, beknellend voor anderen. Ik zie het nog zo voor mij hoe een meisje slap boven de massa wordt opgetild en richting een ingesloten ambulance wordt gedragen. Een realiteit. Na het zien van dit beeld bedenk ik mij hoe onverantwoordelijk het is om hier te blijven en trek ik, te voet weliswaar, weg uit de massa. Ik loop tegen de richting in. Langs talloze gezichten die vol hoop. Misschien weten ze nog niet dat ze niet naar binnen kunnen. Een agent knikt me vriendelijk goeiedag. Ik knik terug. Me afvragend of hij zou weten hoe te reageren als deze massa plots in paniek uitbreekt of kwaad wordt omdat ze niet naar binnen kunnen. Tot zover de realiteit.

Er brak geen paniek uit. Omdat de mensen niet kwaad waren. Zelfs niet op de regeringsleiders en hun zogenaamde elite die een gigantisch podium bezetten dat plaats had kunnen bieden aan talloze andere mensen. Mensen die misschien, zeg maar waarschijnlijk, sterker de waarden van het christendom toepasten in hun dagelijks leven dan zij die op het podium zaten. Ze waren niet kwaad omdat het niet om hen ging. Het ging om de man die aan dat altaar stond. Pope Francis, the Pope of the Poor. Hij was er voor hen. En zij voor hem. Ik heb het nog altijd moeilijk om dit te kunnen omvatten, maar het geloof, de eerlijkheid en vooral de menselijkheid van de Filipino’s werd die dag erg duidelijk in de verf gezet. Niet in de verf die de regering had aangekocht om hun betonblokken op te fleuren, maar in de verf van hun vergevingsgezindheid en hun kracht om te durven hopen. Want net als ik, liepen ze langs de rijen miserie, zagen ze de problemen, minuten voor ze aankwamen voor gesloten poorten, maar ze waren zo hoopvol, dat ze er niet kwaad om werden. Omdat deze man, hun paus, een halt toeroept aan corruptie en onrecht, en oproept tot liefde, vooral voor de armen, de gemarginaliseerden. Hun regering was niet meer hun leider op dat moment, op dat moment was het die kerel, die zich paus mag noemen, hun leider. En zijn woorden lieten toe om te hopen.

Noem het naïviteit of noem het geloof, ik heb mijn keuze bijgesteld na die zondag, maar deze hoop was reëel. Het drijft niet alleen individuen. Ook de mensenorganisaties hebben de boodschap van de paus ter harte genomen. Maar hoe we het ook draaien of keren, met een speech gaan ze er niet geraken. Zelfs al is ze van de paus. Dat realiseert men maar al te goed. Maar wat zijn speeches en bezoek wel hebben gedaan is het toelaten opnieuw te hopen. Te hopen voor een einde aan hun ‘struggle’. Maar ze beseffen ook dat ze er nog niet zijn en dat er nog een hele weg te gaan is. Want ook al heeft de paus hun president gezegend, verandering zal er komen door hen en ze zijn niet van plan te wachten op de man die getracht heeft hen te beletten de paus te bereiken. En al is hij daar in geslaagd, de paus heeft hen wel bereikt. Het idee om de realiteit verborgen te houden zal niet stand kunnen houden, zo luidt het hier. En met die hernieuwde hoop gaan ze weer aan de slag.

Fichier attachéSize
B7bWmdwCMAAl_Gu.jpg51.16 Ko
IMGP5533.JPG2.13 Mo
No votes yet